rhp40.jpg (1161 bytes)

Radikal - Humanist - Pozitivist

Danışma Meclisi (1982) Anayasa Komisyonu'na
Üniversiteler, Yüksek Yargı Organları, Valilikler, Kurum ve Kuruluşlardan Gelen Görüşlerin Sistematik Özeti


Danışma Meclisi Anayasa Komisyonu Üyesi
Sayın Mümin KAVALALI
tarafından derlenmiştir.

Anayasa, Görüşler Taslak : prof. Dr. Yaşar GÜRBÜZ (Haz.)

 

ANAYASANlN BAŞLANGIÇ BÖLÜMÜ İLE iLGİLİ ÖNERİLER:

* Dibacede deyimler yorumlanmalıdır. (Ege Üniversitesi)

* Başlangıç bölümünde 27 Mayıstaki hata yapılmamalı, geçmiş dönem eleştirilmemeli, sadece Atatürk ikelerine yer verilmelidir (BOLU V.)

* Dibacede Devletimizin temelinin çağdaş uygarlık dünyasının ortak siyasi ve manevi değerlerine bağlı, Atatürk ilkeleri ve Atatürk milliyetçiliğinden esinlenen, mülkiyet ve özel girişim özgürlüğüne bağlı, ferdin hakları ve özgürlüklerine saygılı, sosyal adalet ilkesine bağlı bir hukuk Devleti olduğu belirtilmelidir. (Odalar Birliği)

* İnsan hak ve hürriyetlerine dayalı, gücünü Atatürk milliyetçiliğinden alan milli, laik ve hukuka bağlı bir hukuk Devletidir. Anayasa komünizme, faşizme, teokrotik Devlet biçimine ve her çeşit akımlara kapatıdır. Ekonomik modeli özet sektöre dayalı liberal bir ekonomidir. Devlet otoritesi bölünmez, denmelidir. (T.İ.S.K.)

* Başlangıç bölümünde belli kişi, tarih, devir ve kuruluşları suçlayan deyimler yer almamalıdır (T.İ.S.K.)

* Başlangıç bölümünde Anayasanın faşizme ve proleterya diktatörlüğüne kapalı olduğu belirtilmelidir. (Prof. T. GÜNEŞ), (MUŞ V.)

* Başlangıç bölümünde Anayasanın ve Türkiye Cumhuriyeti yönetiminin komünizme, sosyolizme, faşizme, antidemokratik rejimlere kapalı olduğu belirlenmelidir. (T. Koop. K.)

* Anayasanın Dili: Herkesin anlıyabileceği dil olmalıdır. (ATATÜRK Ü. İşl. F., T. Eczacılar B., T. Koap. K.)

* Anayasa genel gerekçesi ve madde gerekçeleriyle birtikte neşredilmelidir. (HATAY V.)

* Anayasa 27 Mayısta ki gibi bir reaksiyoner anayasa olmamalıdır. Yabancı anayasalardan tercüme maddeler alınmamalıdır. (HAK. İŞ.)

* Milli irade ile teşekkületmeyen kurum ve kuruluşlar (yetkili organ) olarak millet adına hareket edememelidirler. (T. ESNAF ve S. KON.)

* Türk dilinin zenginleştirilmesi ve geliştirilmesi için Devlet eliyle yönlendirilecek bir TÜRK DİL AKADEMİSİ kurulur. (FIRAT Ü., Prof. Kurthan Bilgisever, NOTERLER B.)


GENEL ESASLARLA İLGİLİ ÖNERİLER


* Atatürk ilkeleri eksiksiz olarak Anayasa'da yer almalıdır. (Prof. Özer Ozankaya, T. Eczacılar B., Edirne V., H, Sav. Yük. Ku.)

* Anayasa'da yerverilen Atatürk İlkeleri açıklanmalıdır. (H. Sari. Yük. Ku.)

* Anayasa maddeleri kısa teferruatsız açık maddeler halinde oluşturulmalıdır. (Muğla V.)

* Anayasa'nın 1-9. maddelerinde hiç bir değişiklik yapılmasına gerek yoktur. (C. Üçok) .

* Anayasa maddeleri kısa, özlü, temel ilkeleri belirlemekle yetinen bir yasa olmalıdır. (A.İ.T.İ.A., Hacettepe Ü.)

* Anayasa'da Devletin Güvenliği Îlkesi benimsenmelidir. Devletin güvenliği kalmayan yerde kişi özgürlüğüde kalmaz. Anayasa'da yer verilecek Atatürk ilkelerinin türlü yorumlara neden olmayacak biçimde kesin tanımları yapılmalıdır. (Yargıtay)

* Anayasa'da Bayrak tanımlanmalı, Milli Marşın İstiktâl Marşı olduğu vurgulanmalıdır. (Danıştay, İstanbul V.)

* Türkiye Cumhuriyeti: İnsan haklarına dayanan, Türk milletinin fertlerini tarih, vatan, millet, bayrak, ordu sevgisine sahip; Hürriyet, adalet ve fazilete aşık, manevi değerlere, milli şuur ve idaallere bağlı ve bunların koruyucusu; kaderde, kıvançta, tâsada ortak ve milli birlik ruhu içinde bölünmez bir bütün halinde birleştiren, sosyal adaleti fert ve toplum huzuru ve refahını gerçekleştirerek teminat altına alan milli, laik, demokratik bir hukuk devletidir.

Türkiye devleti, ülkesiyle ve milletiyle ve milletine ait maddi ve manevi değerlerle bölünmez tür bütündür.

Devlet bütün organlarıyla, Türk milletinin sahip olduğu maddi ve manevi değerleri korumayı, teminat altına almayı, geliştirmeyi ve yüceltmeyi kaçınılmaz bir görev sayar. (Atatürk Ü. İşl. F.)

* Türkiye Cumhuriyeti, Yurtta Sulh Cihanda Sulh ilkesine, Atatürk Devrimlerine ve insan hak ve hürriyetlerine bağlı, bağımsız; dünya milletleri toplumunun eşit haklara sahip bir üyesi, milletlerarası hukuk kurallarına uyan; milletlerin iktisadi ve sosyal dayanışma içinde yaşâmaları için karşılıklı eşitlik ilkesine uyulması kaydiyle milletlerarası andlaşma ve kuruluş üyeliğinin gerektirdiği ödevler dışında egemenlik sınırlaması kabul etmeyen; anayasanın temel ülkesinde belirlediği ekonomik ve sosyal amaçlara yönelen bir devlettir.

Anayasa'nın yorumlanmasında bu ana ilkelere ve sisteme bağlı kalınır ve anayasanın, anayasal müesseselerin işlerliğini sağlama amacıyla hükümler sevkettiği göz örıünde tutulur. (İst. S. Bim. Fak. Dekanlığı)

* Anayasa'nın uygulanmasını aksatabilecek her türlü girişimin, anayasada etkin müeyyidesi olmalıdır. (TÜRK-İŞ.)

* Devrim Kanunlarının korunması ile ilgili, 153, maddeye anayasada yer verilmelidir. (H. Sav. Yük. Ku.)

* Anayasa, milli, Atatürk görüşlerine yer veren, etki-tepkiyi dengeleyen bir anayasa olmalıdır. (AMASYA V., EDİRNE V.)

* Mevcut anayasa revizyon tabi tutulmalı, bununla yetinilmelidir. Anayasa'da Parlamenter sistem kuvvetler dengesi + 2324 sayılı Anayasa düzeni hakkındaki kanun ilkeleri gözetilmeli ve dorukta denge kurulmalıdır. (F. ÇOKER)

* Anayasa'da kuvvetler ayrılığı ilkesi benimsenmeli, fakat kuvvetler ayrılığının düşman görüşler haline gelmesi önlenmelidir. (ANK. İ.T.İ.A., Ha. Savl Yükl. Ku., Çağdaş Gaz, Der., Odalar Birliği, BALIKESİR V. İst. TIU, HACET. Ü.)

* Yeni Anayasa 1961, 1970, 1971-1973 yıllarında yapılan değişiklikleri içermelidir. (ANKARA V.)

* Parlamenter sistem, 1961 Anayasa'sı hükümleriyle parti tahakkümüne dönmüştür, bu önlenmelidir. (Ha. Sav. Y. Ku.)

* Partamenter Sistemi önerenler: (İst, Hukuk Fa., ANKARA HUKUK F., SBF, SBF. BASIN Y., KAYSERİ V., VET. HEK. BİR., Îst. İ.T.İ.A., T. ECZACILAR B., ANKARA İ.T.İ.A., ES. Îş. F., Odalar Birliği, SİNOP, AMASYA, MUŞ, EDİRNE V.)

* Referandumla kabul edilen anayasa, referordum yolu ile değiştirilmelidir. (KAYSERİ Ü. REK.)


TEMEL HAKLARLA İLGİLİ ÖNERİLER:


* Temel haklarla ilgili sınırlamanın 1961 Anayasa'sındaki gibi katmasını önerenler: (S.B.F. ANKARA HUKUK, Barolar B., Danıştay. T. HUKUK, K., İst. GAZ, H.İ.Y.Ö., T.M.M.O.B., Anayasa Mah.) Sınırlama Nedenleri:

* Özgürlükler kötüye kullanılamaz, denmekle yetinilmelidir. (Ank. İ.T.İ.A.)

* Bu hakları anayâsa düzeni yıkmak için kullanacaklara, yasalardaki ceza hükümleri uygulanır denmelidir. (Doç. Dr. İ. KAPLAN., T. Hukuk K., Uşak V.)

* Sınırlama Yargı denetimine tabi kılınmalıdır. (S.B.F.. İst.. Gaz.. ve H.İ.Y.O.)

* Yargı bağımsızlığı temel hak ve özgürlüklerin teminatıdır. (İ.. KAPLAN, Prof. ÖZER OZANKAYA)

* Anayasa ile tanınan hak ve özgürlüklerin, yurttaşlar arasında herhangi bir türden çaba kuvvet kullanımı yada saldırganlık eğilimine yol açacak biçimde, yada özdeki görüş, tutum, davranış ve eylemler için tanınması söz konusu olamaz. Özgürlükleri başkalarının hak ve özgürlükleri ve ulusun ortak çıkarları sınırlar. (Prof. ÖZER OZANKAYA, HAK-İŞ S.K.)

* Toplum ve fert zararına kullanılamaz. (SİNOP V.)

* 1961 A. Yasası bireyi ön plana almış, Devletin saygınlığı ve etkisi, ikinci planda kalmıştır. (ANKARA V.)

* Hak ve özgürlüklerin suistimalini yürütme önliyebilmelidir. Atatürk ilkelerinin ihlaline, komünist, faşist, şeriatçı ve bölücü ideal ve uygulâmâlara meydan verilmemelidir. (AMASYA V.)

* A.Y.'nın 11, 15, 19, 22, 26, 29, 30 ve 32. maddeleri ile ilgili uygulama kanunları çıkarılamaması ortamı yaratmıştır. (F. ÇOKER)

* Olağanüstü hallerde, Devletin ülkesi ve milletiyle bütünlüğü, kamu düzeni, kamu yararı, genel ahlak, genel sağlık nedenleriyle temel haklar kısıtlanmalı, Sıkıyönetim hallerinde ise askıya alınmalıdır. (MUŞ V.)

* Özgürlüklerin kötüye kullanılmasını sınırlayan yasalar çıkarılmalıdır. (ARTVİN V.)

* Sınırlamada, Atatürk ilkeleri egemen olmalı, kişi hakları karşısında Devletin güçlülüğü, etkinliği, saygınlığı gözetilmeli, ülke koşullarına uygun akılcı, işlerliği olan, sağlıklı denge kurulmalıdır. (ANKARA V.)

* Sınırlama nedeniyle hakkın özüne dokunulamıyacağı 11. maddenin ilk fıkrasında belirlenmeli, sınırlama nedenleri bir maddede toplanmalıdır (İst. HUKUK.)

* Temel haklar, hakkın özüne dokunulmaksızın kanunla sınırlanır biçimindeki sınırlama ile yetinilmelidir. (O.D.T.Ü.)

* Fert hürriyeti, diğer fertlerin hürriyeti ve Devletin otoritesi ile sınırlı olmalıdır. (AYDIN V.)

* Temel hakların özüne dokunanlardan tazminat istenmelidir. (İst. HUKUK.)

* Türk milletinin bütünlüğü, Türk vatanının bölünmezliği için kanunların sınırlandırılmalı, bu hak ve özgürlükler T.C. Devletini ortadan kaldırmak, demokratik rejim yerine başka rejim getirmek, T.C. Anayasasının zorla tadil tebdil, tağyir etmek ve bu yönde maksatlı olarak başka rejimlerin dolaylı da olsa övülmesi, propagandasının yapılması için sözlü ve yazılı olarak kullanılamaz denmelidir. (Esk. İş. Fak., FIRAT Ü.)

* B. Milletler İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi sınır ilkesi olmalıdır. (T. Eczacılar B., İ. Tek. Ü.)

* Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Evrensel Beyannamesinin 11/1. ve Avrupa İnsan Haktarı Sözleşmesinin 6/2. maddesindeki esaslara göre düzenlenmeli ve bir suçtan itham edilen bu şahıs, suçluluğu kanunen sabit oluncaya kadar masum sayılmalıdır. (AS. YARGITAY, TRABZON V.)

* T.C.K.nun 163. maddesi hükmü içeriği Anayasa'nın 19. maddesindeki sınırlamada açıkça sınırlama nedeni olarak belirtilmiş bulunmasına göre, özgürlüklerin kısıtlanması ve sınırlanmasında T.C.K. nun 141, 142. maddeleri hükümlerine de yer verilmelidir. (YARGITAY, Giresun V.)

* Bir kimsenin özgürlüğünün sınırı, başkalarının, toplumun özgürlük ve Devletin menfaatlerini zedeleyemez. (ADlYAMAN V.)

* Teokratik, Marksist, Leninist rejimler, Cumhuriyetin nitelikleri ile bağdaşamaz. (H. Sav. Y. Ku., MANİSA V.)

* Milli Güvenlik amacı ile sınırlanmalıdır. (KAYSERI V.)

* Özgürlükler, Devletin devamlılığı ve diğer bireylerin hak ve özgürlüklerini ortadan kaldırıcı veya sınırlandırıcı bir nitelik alamaz. (BURDUR V.)

* Temel haklarda adli yargı denetimi, en büyük teminattır. (İst. S.B.F. Dek. V, NEVŞEHİR V.)

* Temel haklar 1961 Anayasasında 1488 sayılı yasa ile yapılan dağişiklik biçiminde sınırlanmalıdır. (NEVŞEHİR V.)

, Sınırlama 1961 Anayasa'sındaki gibi kalmalı, savunma suçlama ile başlamâlı, haksız tutuklama hallerinde tazminat verilmesi 1961 Anayasasındaki gibi muhafaza edilmelidir. (BAROLAR B.)

* Anayasanın 14. maddesine göre ÖLÜM CEZASI çağ dışıdır. (Barolar Birliği)

* Anayasanın 9. maddesi 2. madde olarak Anayasada yer almalıdır. (Bursa i.T.i.A.)

* Özgürlükler, Yasama organınca ve kanunla sınırlanabilir. Sınırı (Kamu düzeni, kamu yararı, milli güvenlik, genel ahlak, sosyal adalet) olabilir (SAYIŞTAY.)

(Sınırlama sebepleri ya tümden sayılmalı veya kanunla sınırlanır deyip bırakılmalıdır. Sınırlama yargı denetimi altında tutulmalıdır.)

* Temel hakların sınırlandırılmasında Avrupa İnsan Hakları sözleşmesi ve Birleşmiş Milletler insan Hakları Sözleşmesi ilkeleri muhafaza edilmeli, hakların özü, hakları anlamsız bırakacak biçimde sınırlanmamalı, olağan üstü dönemlerde özel koşullar getirilmelidir. (H. SAV. Y. Ku.)


KİŞİ HAK VE ÖDEVLERİ İLE İLGİLİ , MADDELERE GÖRE ÖNERİLER


* Madde 13 - Aynen muhafaza edilmelidir. (Milletlerarası HUKUK ENS.)

* Madde 14 - ÖLÜM cezası çağ gerisidir. (BAROLAR B.)

* Madde 18/2 - Kentsel ve kırsal yerleşim düzenlemesi... yer verilmelidir. Bu takım arazisinin tahribini önler ve gecekondu sorununu halleder. (ANKARA V.)

* Madde 19 - Din, Devlet işlerine karışamaz; Devlet din işlerini denetler, düzenler, denmelidir. (YARGITAY)-Bu şekilde düzenleme ilerde suistimale yol açar. (M. Kaya-Karşı görüş.)

* Anayasal laikliğin tarifi yapılmalıdır. (HAK-İŞ S. KON.)

* Din ve mezhep hiç bir zaman politika aleti olarak kullanılamaz. (T. Uygur-Yargıtay K.G.)

* 19. maddede ödün verilmemelidir. (Ç. ÜÇOK).

* Türkiye Cumhuriyeti, din ve Devlet işlerinin birbirinden ayrıldığı, ancak din özgürlüğünün korunduğu laik bir hukuk devletidir. Din ve Devlet işlerinin birbirinden ayrılması dinlerin Devleti idare edenlerle edeceklerin elinde bir araç olmaktan kurtuluş teminatıdır. (BURSA İ.T.İ.A.)

* Laik yapı din ve mezhep esasına dayandırılmamalı, teokratik bir düzene dönüştürülmeye çalışılmalıdır. (TEKİRDAĞ V.)

* 19. Maddedeki sınırlama uygulaması da yeterli olmamıştır. Önlem alınmalı, açıklık getirilmelidir. (GİRESUN V.)

* Laiklik ilkesinin kesin hatları belirlenmelidir. (AFYON V.)

* Yeni Anayasa'da din, gerektiği biçimde ele alınmalıdır. (As.Y.MAH. T. ECZACILAR B.)

* Laiklik Anayasa'da açıklamalı, din Devlet işlerine karışamaz, ancak memleketin özel koşullarının oluşturduğu anlam altında Devlet din işlerini düzenler, denetler. Laiklik bir kalkınma ilkesidir. (Ha. SAV. Y. Ku.)

* Devlet yeni kuşaklara tarihini, milî ve manevi değerlerimizi sevdirip benimsetir. Bu nedenle din eğitimi ile ilgilenir, Batıl ve Devletin temel düzenine aykırı telkin ve eğitim yapma girişimini önler. (Odalar Birliği)

* Vicdan ve din hürriyeti siyasi bir yönetim biçimi değildir. (T.İ.S.K.)

* 19/son. maddenin ihlali otomatikman Anayasa Mahkemesi'nin önüne gelmelidir. (İST. V.)

* 19/4. madde kalkmalıdır. Hiçbir ülkede böyle bir fikir açıklama yasağı yoktur. (İst. GAZ. ve H.İ.Y.O.)

* 20. Madde Düşünce Hürriyeti: Kimse düşüncalerini açıkladığı ve yaydığı için yargılanamaz. (CAĞ. GAZ. DER.)

* 20. madde başlığı düşünce değil fikir hürriyeti olarak tanımlanmalıdır. Fikir hürriyeti, insan hakları evrensel beyannamesinin 19 ve İnsan hakları ve ana hürriyetleri sözleşmesinin 10. maddelerine göre sınırlanmalıdır. (AĞRI V.)

* Düşünce özgürlüğü, eylem özgürlüğüne dönüşmemelidir. (TEKİRDAĞ V.)

* Teorik bilgi ve araştırmalar, belli kişi ve guruplarca benimsenerek siyasi eylemlerin gerçek aracı olarak kabul edilip kullanılırsa, bilimsel özgürlükle siyasi propaganda arasındaki sınır açılmış olur. (YARGITAY)

* 20. madde aynen muhafaza edilmelidir. (EGE İK. FAK.)

* 11. maddedeki sınırlama vicdan, din, ve düşünce hürriyeti içinde getirilmelidir. (SİVAS V.)

* 20. madde 19/son. madde ile sınırlanmalıdır. (VAN V.)

* Düşünce ve vicdan kanısının, eyleme dönüşmesi kamu düzeni ile bağdaşamaz. (YARGITAY)

* Devletin temel düzenine aykırı, fikir hürriyetini ortadan kaldırıcı totaliter düşüncelerin yayınlanması ve programlanması yasaktır. (Odalar Birliği)

* Madde 22 __: Basın araçları suç sayılıp müsadere edilmemeli, basına sonsür konmamalıdır. (GAZ. CEM.)

* Basılı eserler önceden toplatılmamalıdır. Mahkumiyetten önceki böyle bir toplatma adil olamaz. (ANKARA HUKUK, İZMİR GAZ. D., BAROLAR B.)

* Basılı eserler Anayası'nın 11. maddesinde sözü edilen haller de önceden idarece toplatılabilmelidir. (T.İ.S.K.)

* Basın Kanununun 36. maddesi gibi, siviller basın suçundan Askeri Mahkemede yargılanmamalıdır. (İST. GAZ. ve H.İ.Y.O.)

* Basın-Yayın, eğitim, kültür ve san'at faaliyetleri Türk Milletinin tarih, kültür ve manevi değerleriyle Atatürk devrimlerini tahrip edici, bozucu, değiştirici nitelikte olamaz. (FIRAT Ü.)

* Bildiri dağıtmalar, izne tâbi tutulmalı, dağıtılmadan Hâkim denetiminden geçmelidir. (UŞAK V.)

* Çıkacak gazetenin vasfını Basın-Yayın kurumu saptamalıdır. (ORDU V.)

* Devletin siyasetine karşı, basın özgürlüğünün kötüye kullanılması suretiyle işlenen suçlarda Mahkeme Kararı ile, Devlet şahsiyetin koruyucu ve bu tür suçların devamlılığını önleyici tedbirler alınmalıdır. (YARGITAY)

* Anayasa'nın 25. maddesi Devlet yararına yeniden düzenlenmelidir. (KASTAMONU V.)

* Vatana ihanet halinde basın araçları korunmamalıdır. (İST. V.)

* Madde 28 Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü:

* Özgürlüklerin kötüye kullanılması, Anayasal düzenin tahribi, önlenmelidir. (MUĞLA, G. HANE V.)

* Bildiri dağıtmalar izne tabi tutulmalı, dağıtılmadan Hakimin denetiminden geçmelidir. (UŞAK V.)

* İzin sistemi getirilmelidir. (ORDU V.)

* Toplantı ve gösteri yürüyüşlerinin düzenlenme ve kısıtlanmasıyla ilgili 28. maddenin 2. fıkrasına ''kamu yararı'' deyimi de ilave edilmelidir. (T.İ.S.K.)

* Bazı hallerde izin ve idareye erteleme yetkisi tanınmalıdır. (İst. V.)

* Vali toplantı ve yürüyüşü bir defaya mahsus olmak üzere on gün erteleyebilmelidir. (SİİRT V.)

* 28/2. maddeye ''kanunda belirlenecek şartlar altında bu hakkın kullanılması ertelenebilir'' denmelidir: (NEVŞEHİR V.)

Madde 29 (Dernek Kurma):

* Ordu, Emniyet, Öğretim üyeleri, Öğretmenler ve Yargıçlar dernek kuramamalıdırlar. (T. KOO. K.)

* Dernekler, Fransız Danıştayının benimsediği gibi, silahlı gösteri yapar veya yaptırırsa askeri veya sivil milis benzeri örgüt kurarsa, Cumhuriyetin şekli, ülke ve millet bütünlüğüne yönelik tecavüz amaçları olursa, idari yönden de kapatılmalıdır. (İst. S. B. F. DEK.)

* Dernekler ilgi alanı dışına çıkarılmamalıdır. (T. EKO. KUR.)

* Bir ilçe sınırı içinde aynı amaçlı birden fazla dernek kurulamamalıdır. (ANKARA V.)

* Dernekler tüzüklerini yayınlâyınca faaliyete geçebilmelidirler. (iSTANBUL V.)

* 29/.Son. maddedeki yetki sadece Valilere tanınmalıdır. (KAYSERİ Ü. REK.)

* Sınırlandırılmalıdır. (BURSA Ü.)

* Dernek enflasyonu önlenmelidir. (AS. Y. İD. MAH.)

* Kuruluşlarında izin koşulu bulunmalıdır. (EGE İKT. F.)

* Dernekler hakkında anayasal denetim müessesesi getirilmelidir. (SİVAS V.) ,

* Mahkeme kararı ile kapatılan dernek yöneticileri, başka bir adla belli sürede dernek kuramamalıdırlar. (NEVŞEHİR V.)

* Meslek grupları özel uğraş alanlârında bir siyasi parti gibi hareket edememeli, politik amaçlı güç ve eylem birliği girişiminde bulunamamalıdırlar. (YARGITAY)

* Dernek, sendika, mesleki teşekküller, siyaseti siyasi partilere bırakmalıdırlar. (MUŞ V. H. SAV. Y.K.)

* Dernekler, Devletin temel sosyal ve siyasi düzenine yabancı olan dış kuruluşlarla ilişki kuramazlar ve mali kaynakları kamu denetimi altında bulunur. (Odalar Birliği)

* Memurlar mesleki amaçlı dernek kuramamalıdırlar. Hakim kararına kadar dernekler idarece denetlenmeli ve kapatılabilmeli ve bununla ilgili yürütmeyi durdurma kararı verilememelidir. (T.İ.S.K.)

Madde 30 - (Kişi Güvenliği):

* Tutuklama nedenleri Anayasa'da belirlenmelidir (BAROLAR B.)

* Hâkim önünde olmayan ikrar muteber sayılmamalı, yargının her aşamasında (kovuşturma ve , soruşturma aşamasında) sanık müdafi bulundurabilmeli, hüriyeti bağlayıcı cezalar mahkumiyet halinde kanun yolu ortadan kaldırılamaz denmelidir: (Türk HUKUK K.)

* Savunma suçlama ile başlar denmelidir. (BAROLAR B.)

Madde 31 - Hak arama hürriyeti:

* 31. maddede istima (dinlenme hakkına yer verilmelidir.) (İst. HUKUK)

* Hak arama özgürlüğü tanınmalıdır. (BAROLAR B.)

Madde 32 - Kanuni yargı yolu:

* 32. maddeye Devlet Güvenliği ile ilgili suçlara Devlet Güvenliği mahkemelerinde bakılır hükmü ilave edilmelidir. (İstanbul V.)

* Doğal yargı (Tabii Hâkim ilkesine dönülmelidir.) (BAROLAR B., T. HUKUK KU.)

Madde 33 - Cezaların Kanuni ve şahsi olması:

* Cezaların kanunliği ilkesi aynen benimsenmelidir. (BAROLAR B.)

* Vatana ihanet hallerinde genel müşadere yasağı bulunmamalıdır. (İSTANBUL V.)

* Kararnamelerle suç ihdas edilememelidir. (İST. GAZ. YÜ. O.)

* İşkence sonucu ikrar geçersiz sayılmalıdır. Hâkim önünde olmayan ikrar veya sanığın seçtiği savunucu olmadan ikrar geçersiz sayılmalıdır. (ANKARA H., BAROLAR B.)

Madde 35 - Ailenin Korunması:

* Evlilik dışı çocuklara da aynı fırsat eşitliği verilmelidir. (İST. Hukuk)

* Nüfus planlaması şarttır. Devlete görev olarak verilmelidir. (T.İ.S.K.)

* Nüfus planlama ile ilgili kanunların belirli sürede çıkması hakkında Anayasa'ya bir hüküm konmalıdır. (KAYSERİ V.)

Madde 36 - Mülkiyet Hakkı:

* Mülkiyet hakkının kutsal bir hak olduğu ve Devlet güvencesi altında bulunduğu, miras hakkınında toplumun temelini oluşturan aile hakkı ile ilişkili temel bir hak olduğu maddede belirlenmelidir. (Odalar Birliği)

* Servet ve üretim araçları da mülkiyet hakkı çerçevesi içinde Anayasa'da gösterilmelidir. (TUSİAD., T..S.K.)

Madde 37 - Toprak Mülkiyeti:

* Kültür arazisi veya turistik tesis yapılabilecek yerler için özel hükümler getirilmelidir. (MUĞLA V.)

* Kültür arazileri işgal edilmemeli, tarım alanları belirlenmelidir. (ESKiŞEHİR V.)

* Her türlü tarım arazisinin tarım dışı amaçla kullanılması, sınai kuruluşlara tahsisi, Tarım ve Sağlık Sosyal Yardım Bakanlığının ön iznine bağlıdır denmelidir. Orman ve bitki örtüsünün tahribi, erozyon, çoraklaşma çevre ve besin kirlenmesini önler. (BURSA Ü., Zir. MÜH. O., KAYSERİ V.)

* Arazi kullanımı bir plana bağlanmalıdır. (İst. OR. Fak.)

* 3533 s.lı Yabani zeytinliklerin imar ve ihyası yasasına işlerlik kazandırılmalıdır. (MİLAS Z.O.)

* Verasetle arazinin parçalanması önlenmeli, işletilebilecek evlâda kalmalıdır. (Z. MÜH. O.)

* Sırf tarım reformu yeterlidir. (ADANA Z. O.)

* Toprak reformu, toprakların, işletmelerin lüzumsuz parçalanması sonucunu doğurmamalıdır. (Odalar Birliği)

* Verimli tarım arazilerinin şehirleşme, sanayileşme ve benzeri şekilde tarım dışı amaçla elden çıkması kanunla önlenir, denmelidir. Toprağın erozyon, çoraklaşma ve tuzlanma yolu ile kaybolması önlenmelidir. Miras yolu ile verimliliği düşürecek parçalanma önlenmelidir. (T. ZİR. O. Bir.)

* Toprak reformu-Köylüye toprak bedelsiz clağıtılmalıdır. Köylü tefeciye bağlanmamalıdır. Köylüye toprak dağıtılınca üretim araçları da uzun vadeli kredi ile birlikte verilmelidir. Tarıma yönelik sabit yatırımlar öncelikle toprak reformu yapılan yörelere kaydırılmalıdır. Tüm yurt düzeyi toprak reformu bölgesi kabul edilmelidir. Toprak reformu tarımsal üretim planlaması ile birlikte getirilmelidir. Tapulama sırasında zilyetlik esaslarına göre toprak verilmesi kuralı kaldırılmalıdır. Tapulama-toprak reformu birlikte yürütülmelidir. (T. ZİR O. BİR.)

* Mer'alar 1948'deki haline getirilmeli, korunmalıdır. Ormanlar hakkında uzun vadeli planlar yapılmalıdır. Hayvancılığın kalkındırılmasına önem verilmelidir. (İST. VET. F., VET. H. BİR., Z. MÜH. O.)

* Tarihi bölgelerin korunması, tesbiti, geliştirilmesi, Devlet güvencesi altına alınmalıdır. (HARİTA VE KRD, MÜH. O.)

Madde 30 - Kamulaştırma:

* Kamulaştırma bedelinin ödenmesi, maddi olanağa bağlanmamalı, gerçek karşılık, değere göre kamulaştırma yapılmalıdır. (YARGITAY, TÜSiAD)

* Kamulaştırma gerçek değere göre yapılmalı, gerektiğinde taksit öngörülmeli ve tahvil verilebilmelidir. (HARİTA MÜ. O.)

* Gerçek değer ödenmeli, taksit öngörülürse, taksitlerde faiz raicine bağlanmalıdır. (Odalar Birliği, T.İ.S.K.)

* Kamulaştırmâda malın sahibinin bildireceği değer esas alınır denmelidir. (SAMSUN V.)

* Gerçek raiç bedel + faiz ödenmelidir. (İst. HUKUK., NEVŞEŞiR V.)

* Gerçek bedel + peşin ödeme, çiftçiyi topraklandırmada ise en fazla 5 taksit + faiz (ZİR. O. BİR.)

Madde 39 - Devletleştirme:

* İktisadi ve sosyal nizamın niteliğini değiştirecek ölçülere ulaşmamalıdır. (Odalar Birliği)

* Kamu yararı olan hallerde ve bedeli kanunda öngörülen şekilde ödenerek yapılmalıdır. (TUSİAD)

* Devletleştirmeye , kamu yararı zorunluğu varsa gidilmelidir. (T.İ.S.K.)

Madde 40 - çalışma ve Sözleşme Hürriyeti:

* Kamu zararı görülen hallerde bu haklar kanuna sınırlandırılabilir denmelidir. (Odalar Birliği)

* Öneri: Herkes dilediği alanda çalışma, çalıştırma ve sözleşme hürriyetine sahiptir. Özel teşebbüsler kurmak serbest olup, Devletin teminatı altındadır. Devlet, kanunlarda çalışanlar ile çalıştıranları karşılıklı, eşitlik ve denge iikeleri içinde tutar.

Kanun bu hürriyetleri ancak, kamu yararına hizmet için zorunlu olduğu hallerde sınırlayabilir.

Devlet, özel teşebbüslerin, millî iktisadın gereklerine uygun şekilde ve serbest pazar ekonomisi kuralları uyarınca güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlıyacak tedbirler alır. (T.İ.S.K.)

Devlet, kaynakların etkin ve rasyonal bir biçimde kullanılmasını sağlamak için, yol gösterici nitelikte, serbest piyasa düzeni içinde, uzun ve orta vadeli hedefleri belirleyen plan ve programlar yapar. (Odalar Birliği)

40 Yeni Anayasa İçin Görüşler

* Plan, özel kesim için yol gösterici, kamu kesimi için bağlayıcı olmalıdır ve Anayasa'da ilkeler belirlenmelidir. (SAYIŞTAY)

* Karma ekonomi önerenler: (ARTVİN V., TÜR. EK. KU.)

* Karma ekonomi öneren ayrıca tekeller kalkmalıdır diyen, (ADANA Z.O.)

* Ekonomik sistem Anayasa'da belirlenmelidir. (EGE Ü.)

Madde 41 - İktisadi ve Sosyal Hayatın Düzenlenmesi: Teşebbüse imkan tanınmalıdır. (Odalar Birliği)

* İktisadi ve mâli yönden Devlet denetiminde hür teşebbüse imkan tanınmalıdır. (MUHTARLR FED.)

* Emek sermayeyi, sermâye emeği sömürememelidir. (HAK-İŞ.)

* Ekonomik alân, Plan'a dayandırılmalıdır.

İktisadi ve sosyal politika, bölgeler arası dengenin sağlanması amacında gözetilerek demokratik planlamaya bağlanır.

Devletin, iktisadi kuruluşlarının ve iştiraklerinin plana uygunluğu ve etkinliği gözetilir.

Plana uygunluğun denetimi sağlanır.

Planların hazırlanmasında, iktisadi ve sosyal alanda faaliyette bulunan kesimlerin temsilcilerinin katılması aranır. (İST. S. Bil. FAK. Dek. ve Prof. KURTHAN ATASEVEN.)

* Gerçek özgürlük, temel hak ve özgürlüklerin, ekonomik ve sosyal hakların bir sentezinden oluşur. (BAROLAR B.)

* Mialî gelirin adil dağılımını sağlıyacak önlemler alınmalıdır. (YOZGAT V.)

* Öneri: Ekonomik ve sosyal hayat, adalete ve tam çalışma esasına ve herkes için insanlık haysiyetine yaraşır hayat seviyesi sağlanması amacına göre düzenlenir.

Serbest fiyat ve rekabetin hüküm sürdüğü piyasa ekonomisi düzeni içinde, özel girişimler yasaların garanti ve himayesi altındadır. Kamu hizmeti yapan kamu girişimlerini kapsayan yatırım planlarını yapmak Devletin ödevidir. (TUSİAD)

* Fiat ve ücret politikasının tesbitinde üretici ve tüketici arasındaki farklar her iki kesimde koruyan, ihracatı teşvik eden, Devletin destek ve teminatı altında olmalıdır. (FIRAT Ü.)

* Devlet çalışma ve çalıştırma hakkını kabul eder ve korur. Yatırımcıları teşvik etmek suretiyle işsizliği önleyici tedbirler alır. (Ekonomik ve sosyal hayat özel teşebbüslere dayalı, ekonomik sistemle düzenlenir. Bu sistem içinde teşebbüsler serbest piyasa esasları içinde çalışırlar. (T.İ.S.K.)

Madde 42 - Çalışma ile ilgili Hükümler:

* Öneri: Devlet, piyasada teşekkül eden ücretlerin, çalışanların kendisi ve ailesinin ihtiyaçlarına yeterli olması için gereken tedbirleri alır. (TUSİAD)

* Ücret politikasının çerçeve ve esaslarını tesbitle Devlet görevli olmalıdır. Doğacak anlaşmazlıkları çözecek nihai bir merci olmalıdır. (T. ZİR. O. BİR.)

Madde 45 - Ücrette Adaletin Sağlanması:

* Asgari ücret vergi dışı bırakılır denmelidir. (SAMSUN V.)

* Öneri: İşveren-İşçi İlişkilerinde aşağıdaki yetkilerle donatılacak, Devlet, işveren ve işçi temsilcilerinden oluşan bir İŞVEREN İŞÇi İLİŞKİLERi YÜKSEK KURULU, Anayasa'da öngörülmelidir,

Bu komitenin ASGARİ ÜCRET tesbitine ilişkin kararları ile, memleket ekonomisinin zorunlu kıldığı hallerde ücret ve fiyatlara veya bunlardaki artışları tavan konulması hususunda hükümetçe yürürlüğe konulacak kararlarına ve nihayet toplu iş sözleşmeleri için oybirliği ile kabul edeceği ortak normlara hukuki bağlayacılık tanımalıdır. (T.İ.S. K.)

* 45 ve 53. maddelere gerek yoktur. (Odalar Birliği)

Madde 46 - Sendika Kurma Hakkı:

* SENDİKA-DERNEK-KULÜP-BİRLİK VE VAKIFLAR-Siyasi partilerin yan kuruluşları haline gelmemelidir. (TEKİRDAĞ V.)

* Sendika, dernek ve kooperatif kurma hakları ağırlaştırılmalıdır. (AMASYA V.)

* Mesleki ve fikri örgütlenme hak ve özgürlükleri gurup veya bireylerin yararlarını koruyup geliştirme yerine klik veya kişisel çıkar sağlama amacıyla kullanılmıştır. (ANKARA V.)

* 46. madede aynen korunmalıdır. (TÜRK-İŞ)

* Yeni anayasada sendikaların komünizme, faşizme, irticaa yönelemiyecekleri vurgulanmalıdır. (EDİRNE V.)

* Sendika adına kesintiler kaynakta yapılmamalıdır. (İSTANBUL V.)

* Sendikalara Anayasal denetim müessesesi getirilmelidir. (SİNOP V.)

* Siyasi araç olarak kullanılmamalıdırlar. (As. Y.İ, Mah. FIRAT Ü.)

* Devletin bütünlüğü ve milletin bölünmezliği ilkesine bağlı olmalıdırlar. (AFYON V.)

* Sendika ağalığı önlenmeli, sendikalar siyasetle uğraşamamalıdır. (AFYON V.)

* Sendikalara mali denetim getirilmelidir. (T. ZİR. O., İST, HUKUK., As. Y. İD. MAH. BALIKESİR, ESKİŞEHİR, AFYON V.)

* Sendikalar iş kolu itibariyle kurulur denmelidir. (T. ZİR. O. Bir. ESKİŞEHİR-İSTANBUL-BALIKESİR V.)

* Sendika enflasyorıu önlenmelidir. (ATATÜRK Ü.)

* Siyasetle uğraşmaları önlenmelidir. (ATATÜRK Ü.-T. ZİR. O. BİR., T. KOO. KU.) Birleşmeleri önlenmelidir.

* Sendikalar ancak mensuplarının iktisadi ve sosyal haklarını düzenlemek ve korumak ve geliştirmek amacıyla kurulabilmeli bu amaca yönelik olarak çalışabilmelidir. (İST. HUKUK., T. EKONOMİK KU. NEVŞEHİR V.)

* Sendikalar iş kolu itibariyle kurulabilmelidir. (ORDU-KASTAMONU V.)

* İşçi ve işveren hakları dengeli olarak korunmalıdır. Sendikalar siyasi maksatlar için, çalışmamalı, mâli kaynakları denetlenmelidir. (Odalar Birliği)

* Öneri: İşveren ve işçiler, önceden izin almaksızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurmak, bunlara serbestçe üye olma, üyelikten ayrılma hakkına sahiptirler. Bu hakların kullanılışında uygulanacak şekil ve usuller ile kuruluşların faaliyet alanları ve sendika özgürlüğünü ihlâl etmemek üzere denetlenmeleri kanunla gösterilir. Bunun Devletin ülkesi ve milletiyle bütünlüğünün, milli güvenliğin, kamu düzeninin ve genel ahlâkın korunması maksadıyla bu kuruluşların ideolojik akımara kapılmamaları ve siyaset yapmamaları için sınırlar koyabilir.

İşveren ve işçi sendikaları birbirlerinin görevlerine müdahale edemiyecekleri gibi, birbirlerine maddi yardım ve destekte bulunamazlar.

Sendikaların ve üst kuruluşların tüzükleri yönetim ve işleyişleri demokratik esaslara aykırı olamaz.

* Sendikaların ve üst kuruluşların gelir kaynakları ve gider alanları Devletçe denetlenir. (T.İ.S.K.)

* Serıdikaların bütün faaliyetleri adli, idari ve mâli denetime açık olmalıdır. (GİRESUN V.)

Madde 47 - Toplu Sözleşme ve Grev Hakkı:

* 1961 A. Yasasındaki Toplu Sözleşme ve sendikalarla ilgili düzenleme aynen kalmalıdır. (TÜRK-İŞ.)

* İdeolojik ve siyasal amaçlı grev yapılamaz denmelidir. (NEVŞEHlR V.)

* Toplu sözleşmelere bir tavan getirilmelidir. (ESKİŞEHİR V.)

* Hiç bir iş yerinde ki ücret artışı, sosyal yardımlarla birlikte o yıl memurlara sağlanan ücret artışını geçemez denmelidir. (VAN V.)

* Sadece işci çıkarmak amacıyla LOKAVT yapılamaz denmelidir. (NEVŞEHİR V.)

* Grev hakkının kullanılması iş barışını temin edecek, milli ekonomiye zarar vermeyecek şekilde olmalıdır. (T. ZİR. O. BİR.)

* İdeolojik ve siyasal amaçlı grev yapılamaz denmelidir. (YARGITAY, H. SAV. YÜK. K., NEVŞEHİR V.)

* Ücret artırma nedeniyle grev yapmada, iş yerinin tamamen kapanması ve işsizliğe meydan verilmemeli, karlılık esas alınmalıdır. (NEVŞEHİR V.)

* Grev, ancak işçilerin toplu iş sözleşmeleri ile sosyal ve ekonomik haklarının korunması, düzeltilmesi veya geliştirilmesi amacıyla yapılabilmelidir. (iST. HUKUK.)

* Grevler yargı organınca durdurulabilmelidir. (Trb. TEK. Ü., Doç. Dr. RASİM ALDEMİR)

* Grev ayaklanma anlamına gelemez. (As. YÜK. İd. MAH.)

* Grev oylaması düzenlenmelidir. (İSTANBUL V.)

* Grev sadece iktisadi ve sosyal durumu düzeltmek için yapılabilmelidir. (KASTAMONU V.)

* YÖNETİME KATILMA, kanuna bırakılmalıdır. (İST. HUKUK.)

* Öneri: ''İşverenler ve işçiler, karşılıklı olarak ücret ve çalışma aşrtlarını düzenlemek amacıyla, toplu sözleşme yapmak hakkına sahiptirler.

Toplu sözleşmelerin nasıl yapılacağı ve bunu gerçekleştirmek için işçilerin grev hakkı ve işverenlerin lokavt hakkını kullanma şartları, istisnalar ve sonuçları kanunla düzenlenir. Grev ve lokavt hakları, iyiniyet kurallarına aykırı olarak toplum zararına kötüye kullanılamaz.

Siyasi amaçlı grev ve lokavt ile, dayanışma grev ve lokavtı ve genel grev yasaktır.'' (T.İ.S.K.)

* Sosyal adaletten sonra sosyal emniyet (güvenlik) deyimi yer almalıdır. (ANKARA V.)

* 47/2. maddeye açıklık getirilmeli, greve karşı işverene de bazı haklar tanınmalıdır. (İ.TEK. Ü.)

ÖNERİLER:

''Sektörler arası devamlı işbirliği ve ahengi sağlamak, ülke kaynaklarının daha verimli ve rasyonel çalışmasını gerçekleştirmek için...''

Frarısız Anayasasının 69-71. maddeleri hükümleri gibi hükümlerle bir EKONOMİK VE SOSYAL KONSEY kurulmalıdır. (TUSİAD)

* Bir ekonomik ve Sosyal Konsey kurulmalıdır. Bu konsey Meclis Başkanlığına, Cumhurbaşkanlığına, Başbakanlığa sunulmak üzere, ve metni derhal Resmî Gazete'de yayınlanmak şartı ile tavsiyelerde bulunabilmelidir. Bu kuruma Anayasa'da yer verilmelidir. Düzenlenmesi yasa ile yapılmalıdır. Devlet Planlama bu konseyin görüşü paralelinde hareket etmelidir: (İst. S.B. Fak. DEK.)

* Devlet planlama yerine Cumhurbaşkanlığına bağlı İKTİSAD VE PLANLAMA YÜKSEK KONSEYİ kurulmalıdır. (İST. İD. İ. ENS.)

* İŞCİ ve işveren ilişkileri Yüksek Kurulu Üyelerinden tabii üyesi olacakları ve ekonomik alanın diğer sektörlerinin ve tüketicinin temsilcilerinden oluşacak bir EKONOMİK VE SOSYAL KONSEY kurulması Anayasa'da öngörülmelidir.

Bu konsey ekonomik ve sosyal konularda Hükümet tarafından talep edilecek mütalaalar vermek, araştırmalar yapmak, iştişari mütalaalar vermekle yükümlü olmalıdır. (T.İ.S.K.)

Madde 48 - Sosyal Güvenlik:

* Bütün çalışanları kapsamalıdır. (KAYSERİ V.)

* Finansman kurumları da tek elden yürütülmelidir. Bütün vatandaşlar sosyal güvenlik kapsamına alınmalıdırlar. (KIRKLARELİ-ARTVİN V.)

* Sosyal güvenlik, sağlık, barınma, öğrenim temel haklarının karşılanması, mâli kaynak yetersizliğine bağlanarak ertelenemez (T. MİM. O. BİR.)

* Çalışabilecek yetenek ve niteliği varken çalışmayanlar iŞSİZLİK SİGORTASI'ndan yararlanmamalıdır. (KAYSERi V.)

Madde 49 - Sağlık Hakkı:

* 49/1. maddedeki düzenleme yeterlidir. (İST. HUKUK.)

* Hekimlik ve sağlık tesisleri, kişisel kazanç amacıyla kişiler aleyhine kullanılamaz. Vatandaşın sağlık hizmetlerine nasıl katılacağı kanunla düzenlenir. (NEVŞEHİR V.)

* Sağlık Hakkı Anayasa'da yer almalı, doğum kontrolü yasaya bırakılmalıdır. (İST. HUKUK.)

* Devlet konut için devamlı ve düzenli kaynak ayırmalıdır. (İST. HUKUK.)

* Devlet herkesin sağlık hizmetlerinden dengeli biçimde yararlanmasırıı sağlar. (BURSA. Ün.)

* 49. maddedeki sağlık hakkına ÇEVRE SAĞLIĞI da eklenmelidir. (ANKARA HUKUK)

* Öneri: ''Devlet herkesin beden ve ruh sağlığı içinde yaşayabilmesini ve tıbbi bakım görmesini sağlamakla ödevlidir.

Vatandaşların sağlık hizmetlerinden yararlanmaları kanunla düzenlenir. Ancak resmi sağlık hizmetlerinde görev olan personel, aynı maksatla özel iş yeri açamaz ve bu nev'i iş yerlerinde çalışamaz.''

Vatandaşların sağlık hizmetlerinden yararlanmaları GENEL SAĞLIK SİGORTASI KANUNU ile düzenlenir. (FS. ŞEH. SAĞLIK B. FAK., EDİRNE TIP.)

* GIDA sanayiininde kontrolü gerekir. (EDİRNE TIP.)

* Herkes barınma hakkına sahiptir. Devlet herkesin sağlıklı yaşayabilmesi için gerekli olan KONUT ihtiyacını karşılayıcı tedbirler alır. Bunun için gerekli ve yeterli kaynak Devlet bütçelerinden kanunla tahsis edilir. Merkezi ve yerel kamu idarelerinin bu konuda görevlendirilmesi kanunla düzenlenir. (T. MİMARLAR. O.B.)

* Doğa ve çevrenin korunması devletin görevidir. (BAROLAR B., MANİSA, KAYSERİ V., FIRAT Ü. Ayrıca Kayseri Valiliği Gıda Kontrolü de önermektedir.)

* Sağlıklı bir çevrede yaşamak vatandaşların hakkıdır. (SAYIŞTAY.)

* Devlet vatandaşın doğadaki kaynaklardan yararlanma koşullarını düzenlemekle, tüm doğal kaynakları okuyup geliştirerek gelecek kuşaklara yaşayabilecek bir doğal çevre bırakmakla yükümlüdür. Doğadan temin edilen bütün kaynakları denetler. Doğanın tahribi ve kaynağın israfını önleyici önlemler alır. (BURSA Ü.)

* Sağlık için askerî gereklilik sağlıksız şehirleşmeyi önleme kısıtlamaları getirilmelidir. (TEKİRDAĞ V.)

* Sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkı Devletin görevleri arasında yer atmalıdır. (TÜR. MİM. O.B.)

* Devlet bugünkü ve gelecekteki güvenlik ve refahını sağlamak amacıyla çevrenin korunması, çevre sorunlarının giderilmesi için gerekli tedbirleri alır. Devletin ve kişilerin bu konudaki görev ve sorumlulukları kanunla düzenlenir. (ÇEVRE SORUNLARI VAKFI)

* Doğa güzelliklerinin korunması güvence altına alınmalıdır. (EGE İk. TAK.)

* Yeni Anayasa'da, insan, doğa ve çevre ile ilgili yeni önlemler alınmalıdır. (İ. TEK. Ü.)

Madde 50 - Öğrenimin Sağlanması:

* Mesleki eğitim teşkilatları da kurulmalıdır. (İST, H.)

* İlkokuldan itibaren, çocukları meslek eğitimine yöneltecek önlemleri almak Devletin görevidir. (BURSA Ü.)

* Çağdaş bilim ve tekniğe ve milli tarih ve kültüre dayalı eğitim yapılmalıdır. (MUHTAR F., T. ZİR. O. BİR. )

* Laikliğe aykırı eğitim yapılamaz. (NEVŞEHİR V.)

* Din eğitimi: Tüm din eğitimi Devlet eliyle yaptırılır denmelidir. (SAMSUN V., KARS V.)

* Tarikatlar elindeki Kur'an Kursları kapatılıp, Kur'an kursları Devlet eliyle açılıp yönetilmelidir. (KAYSERİ Ü. REK.)

* Din eğitimi mecbur olmalıdır. (VAN V., T. ZİR. O. BİR.)

* Milli Eğitim Milli değerler etrafında örgütlenmeli, laiklik ilkesi korunmalıdır. (AMASYA V.)

Madde 51- Kooperatifçiliği Geliştirme:

* Kooperatifçilik ekonomik katkıya yönelik ve demokratik olmalıdır. (ATATÜRK Ü.)

* Devlet kooperâtifçiliği geliştirmek için, eğitim, denetim, ârşiv ve sicilleme, finansman sağlama görevlerini yüklenmelidir. (T.KOO KU.)

Madde 53 - Devletin İktisadi ve Sosyal Ödevlerinin Sınırı:

* 1961 Anayasasının 53. maddesi yeni anayasada muhafaza edilmelidir. (İST. HUK., AFYON V., ESKİŞEHİR İŞL. F.)

* Karşılıksız ekonomik ve sosyal hak sağlanmamalıdır. (HATAY V.)

* Ekonomik ve sosyal hak ve görevler 41 ve 53. maddelerdeki maddi olonaklar ölüsünde yerine getirilebilmeli ve yatırımların toplum yararına gerektirdiği önceliklere yöneltilmesi biçiminde olmalıdır. (İST. S.B.F. DEK.)

* Sosyal güvenlik, sağlık, barınma ve öğrenim temel haklarının karşılanmasında, bunlar mali kaynak yetersizliğine bağlanarak ertelenemez. (T. MİM. O. BİR.)

* Eşel-Mobil sistemi getirilmelidir. (HAK-İŞ S. KON.)

* Fiat artışları en seri şekilde aylıklara yansıtılır hükmü getirilmelidir. (SAYIŞTAY)

* Devlet ekonomik ve sosyal ödevlerinin sınırı kanunla düzenlenir. (T.İ.S.K.)

Madde 54 - Vatandaşlık:

* 1961 Arıayasasının 54. maddesinin 7, 3 ve 5. fıkraları aynen kalmalıdır. 5. Fıkraya yargı denetimi esası getirilmelidir. (Vatandaşlık Kanununa göre Bakanlar Kurulu takdir eder) hükmü değiştirilmelidir. 54/2. maddeye de açıklık getirilmelidir. (İST. HUK.)

* Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türk'tür.

Türk babanın çocuğu Türk'tür. Yabancı babadan ve Türk anadan doğan çocuğun vatandaşlığı kanunla düzenlenir. Türk anadan evlilik dışı doğan çocuk Türk'tür. Vatandaşlık, kanunun gösterdiği şartlarla kazanılır ve ancak kanunda belirtilen hallerde kaybedilir. (Kanunda deyimi yetkili makamı sınırlar.)

Hiçbir Türk, kanunda belirtilen ve Vatana bağlılıkla bağdaşmayan bir eylemde bulunmadıkça Vatandaşlıktan çıkarılamaz.

Vatandaşlıktan çıkarma ile ilgili karar ve işlemlere karşı yargı yolu kapatılamaz. (Milletlerarası HUKUK ve M.A.. MÜ. ENS.)

Madde 55 - Seçme ve Seçilme Hakkı:

* Belediye seçimlerinde yabancı , işçilere oy hakkı tanınmalıdır. (BÂROLAR B.)

* Seçmen yaşı konuna bırakılmalıdır. (İST. HUK.)

* 18 yâşını bitirenlerin ve seçmen v olarak kabulünü önerenler: (EDİRNE-AFYON, BİTLİS, TUNCELİ, VAN, BOLU VALİLİKLERİ, O.D.T.Ü. ' BURSA İK. VE Tİ. A. İST. VET. FAK., EDİRNE TIP, VET. H. BİR.)

* Seçmen yaşının 22 olmasını önerenler. (ADANA Z. O. MİLAS Z. O.)

* Seçilme yaşı 25 olsun (BURSA İ.T.İ.A.,) 30 olsun diyenler (EDİRNE TlP.) 35 olsun diyenler (T.İ.S.K.)

Madde 56 - Siyasi Partilerle İlgili Hükümler:

* Siyasi partilerin mali denetimini Anayasa Mahkemesi yapmalı, kapatılmalarına Anayasa Mahkemesi karar vermelidir: (İST. HUK.)

* Siyasi partilere devlet yardımı oyların % 25'ini alması halinde, yapılmalıdır. (SAMSUN V.)

* Anayasanın kapalı olduğu rejimleri konu yapan siyasi partiler kapatılmalıdır. (GÜMÜŞHANE V.)

* Adedi sınırlandırılmalı, memurlar partiye girememelidir. Devlet kadrosunda çalışan işçiler de girememelidir. (KAYSERİ Ü. REK.)

* Yöneticileri zâmanla değişmelidir. (ADANA V.)

* İki dönem parti başkanlığı yapan üçüncü bir dönem için başkan olamamalıdır. (AFYON V.)

* Parti grupları milletvekillerini hiçbir konuda bağlayıcı karar alamamalıdır. (ÇORUM V.)

* Memur ve Komu kuruluşunda çalışan işçiler de partilere girememeli, partilere Devlet yardımı da yâpılmamalıdır. (SİVAS V.)

* Devlet yardımı % 5 den % 10 a çıkarılırsa küçük partiler anarşide söz sahibi olmazlar, mücadelelerini demokratik yoldan yürütürler, (VAN, NEVŞEHİR, VALİLİKLERİ ve T. ZİR. O. BİR.)

* Statüsünü ilan etmeyen partiler fâaliyette bulunâmamalı, partilere Devlet yardımı yapılmalı ve partiler yılda bir defa Devlet Denetleme Kurulu tarafından denetlenmelidir. (İSTANBUL V.)

* Anayasada teokratik bölücü, ırkçı, komünist ve sol partilerin kurulamayacağı vurgulanmalıdır. (MİLAS Z. O.)

* Partilerin tüzük ve programlarının Anayasa ve Atatürk ilkelerine uygun olup olmadığı Anayasa Mahkemesince denetlenmeli, değilse o parti kapatılmalıdır. Parti içi Demokrasi sağlanmalıdır. Parti ana ilkeleri ile ilgili olmâyan konuda Milletvekilleri oy serbestisine sahip olmalıdır. (T. EKONOMİK - KU.)

* Anayasayı yıkmayı amaçlayan bölücülük ve sınıf esasına dayanan faaliyette bulunan partiler kapatılmalıdır. (T. ZİR. O. B )

* Partiler izin almadan kurulabilmelidir. (T. HUKUK KU.)

* Siyasi partilerin Yasama Meclisinin çalışmalarını engellemesi önlenmelidir.

* Uyacakları esaslar kesinlikle Anayasada belirlenmelidir. (HA. SAV. YÜK. K.)

* Devletin ve toplumun temel müesseseleri ve niteliğine aykırı parti kurulamamalıdır. (Odalar Birliği) .

* Tek partiye dayalı Marksist. Faşist ve teokratik esaslara dayalı görüş ve doktrinler yasaklanmamalıdır. (MANİSA V.)

* Teokratik, Marksist, Leninist rejimler Cumhuriyetin nitelikleriyle bağdaşamaz. (HA. SAV. YÜK. KU.)

Madde 58 - Kamu Hizmetine Girme:

* Memurlar personel rejimi şarttır. (ADIYAMAN V.)

Madde 61 - Vergi Ödevi:

* Medeni Kanunun mal ayrılığı ilkesi, vergilendirmede mal birliğine dünüşmemelidir. (ADANA Z. O.)


Y A S A M A


TEK MECLiS ÖNERENLER: (F. ÇOKER, Prof. C. ÜÇOK, B. SAVCI ve 23 arkadaşı, Doç. İ. KAPLAN, HAK-İŞ Ken. Kon., S.B.F. (Çift Meclis daha çok Federatif Devletlerde olur.) Barolar B. Sinop, Muş, Muğla, Kırklareli, Âmasya, Gümüşhane, Yozgat, Ankara, Edirne, Kırşehir, Uşak, Mardin, Burdur, Aydın, Tekirdağ, Kocaeli, Bitlis, Tunceli, Çorum, Sivas, Adana, Siirt, Van, Kars, Kayseri, Manisa, Ağrı, Nevşehir, Adıyaman, Zonguldak, Ordu, Trabzon, Tokat VALİLİKLERİ, (Tokat Valiliği Cumhurbaşkanının Mecliste sesini duyurabilmesi için 15 kişilik kontenjanının da olmasını önerir.), (F. Çoker 20 kişilik Kontenjan önerir.), Bursa Tıp F., Bursa İ. Ses. İ. Fk., Bursa Vet. F.; Adana İ.T.İ.A., İst. Gaz. Ha. i.Y.O., İst. İ.T.İ.A, Kayseri Ü. Rek. (Kayseri Üniversitesi Rektörü başkanlık sistemi kabul edilirse iki meclis önerir.) Atatürk Ü., Ankara. İ.T.İ.A., Orta Doğu T. Ü., Ege Ü., Bursa İ.T.i.A., Ankara Hukuk, İstanbul Hukuk, Trb. Tek, Ü., Fırat .Ü., İst. S.İ. Ens., Ege İkt. Fak., Noterler B., Danıştay, İst. İk. İ. Ens., Ems. İş. F., İst. Vet. F., İstânbul Tıp, Edirne Tıp, İstanbul ve Bingöl V., Hıfsıoğuz Bekata, Erzincan Vb, E. ve S. Kon., Vet. T. Bir., T. Eczacılar B., Sayıştay Türk-İş, T. Koop. Ku., T. Hukuk Ku., Adana Z. O., Odalar Birliği, T.İ.S.K.).

ÇİFT MECLİS ÖNERENLER: Rize V.; Muhtarlar Fd., İst. Ed. F., Balıkesir V. (Üçyüz-Yüzeili), Artvin V. (250-100-10. u kontenjan), Bursa Üniversitesi (güçlü Devlet Başkanı ve hükümet karşısında denge sağlar), Hatay V. (2. Meclis Cumhuriyet Konseyi olacaktır. Her ilden bir üye ve Üniversiteler, İşçi kuruluşları ve meslek kuruluşları temsilcilerinden oluşacak 100 kişilik) Rize V. (300-100), K. Maraş V. (450-180), T. Ekonomik Ku. (1/3 ü kontenjan), As. Yük. İd. Mah. T. Zi. O. Bir. (450-150)

* Çift Meclis oluşacaksa Senotoda parti hakimiyeti önlenmelidir. (Ha. Sav. Yük. Ku.)

* Senoto görevi M.G.K. tarafından yerine getirilmelidir. (Yozgat V.)

 

ÖN SEÇİM VE DELEGE SİSTEMİNİN KALDIRILMASINI ÖNERENLER

Muğla, Kırklareli, Uşak, Aydın, Afyon, Bitlis, Tunceli, Bolu, Ağrı, VALİLİKLERİ, YARGITAY, Ha. Sav. Yük. Ku. Milas Z. O., Vet. He. Bir., Uşak V. (Uşak Valiliği parti adaylarını İlçe Seçim kurullarının tesbit etmesi önerisinde bulunur.)

 

SEÇİMLERİN YARGI DENETİMİNDE YAPILMASINI AÇIKÇA ÖNERENLER

(Bolu, V., T. Zir. O. Bir.)

 

TEK DERECELİ SEÇİM VE KARMA LİSTEYİ BİRLİKTE ÖNERENLER

(Hak-İş Sen. Kon.)

TEK DERECELİ SEÇİM ÖNERENLER

(Uşak, Burdur Valilikleri, İst. Tıp., Yargıtay, Hak-İş Sen. Kon.)

SEÇİM SİSTEMİ TEMEL İLKELERÎNİN ANAYASADA BELİRLENMESİNİ İSTEYEN

(F. Çoker, (İst. Si, Bil. Ens.) - Aksi görüş: (Noterler B.)

SEÇMEN KÜTÜKLERİ: (Beş yılda bir genel nüfus sayımı ile birlikte yapılmalıdır. (Hak-İş Sen. Kon.)

MECLİSTE ARİTMETİK ÇOĞUNLUK SAĞLAYACAK ŞEÇİM SİSTEMİ ÖNERENLER

(Trabzon V., Muğla V., Bitlis V., Bursa Ü., Bursa İ. Ses. İ. Fak., Atatürk, Üniversitesi; As. Yargıtay, Danıştay, İst. Hukuk., İst. Si. Bil. Ens., , İs. S. Bl. Fak. Dek. (Barajlı çoğunluklu parlamenter rejim ve yargısal denetim.)

* Aritmetik çoğunluk olmalı, tek parti hakimiyetine yer verilmemelidir. (Hak. Sav. Yük, Ku.)

* Toplum oyların % 5 veya % 10 unu alamayan partiler Mecliste temsil edilmemelidir. (Doç. İ. Kaplan)

* İki partili sistem öneren (Amasya . V.)

DAR BÖLGE SEÇİM SİSTEMi ÖNERENLER

(Burdur V., Muğla V., Muhtarlar Fed.)

DAR BÖLGE VE EKSERİYET SİSTEMİ ÖNERENLER:

(Aydın, Tekirdağ, Kocaeli Valilikleri ve Bolu V. (Anayasa konulacaksa), Van V. (olmazsa yine nisbi temsil ve Milli bakiye sistemi.)

EKSERİYET SİSTEMİ VEYA İKİ DERECELÎ NÎSBÎ TEMSİL ÖNEREN:

(Atatürk Ü.)

SEÇİLEBİLME:

Seçilecekler en az lise mezunu olmalıdır. (Edirne Tıp.)

BARAJ SİSTEMİ ÖNERENLER:

(Barajlı d'hont)

* Nisbi temsil ve baraj: (Es. ve San. Kon., Ankara V., Doç. İ. Kaplan)

* Almanya'da ve Yunanistan'daki gibi baraj sistemi. (Sayıştay - karşı görüş)

* % 5'ten az oy alan partiler Meclise girememelidir. (Ankara Hukuk, Bursa Mak. F., O.D.T.Ü., İst. SBF. Dek.)

* % 90'dan az oy alan partiler Meclise girememelidir. (İstanbul Tıp., Odalar Birliği, Adıyaman ve Tunceli Valilikleri)

Madde 69 - B.M.M. Seçimleri:

* Hem bir iktidar partisinin açık çoğunluk oluşturmasını sağlaması, hem de küçük partilere gerçek güçlerinin üstünde rol oynamalarını önlemek koşulu ile Parlamentoda temsil edilme olanağı sağlanmalıdır. (B. SAVCI ve 23 arkadaşı)

* Genel seçim 5 yılda bir yapılmalıdır. (Samsun, Ordu Valilikleri, Fırat Ü., İst. S. B. Ens., Hak-İş S. Kon )

* 4 yılda bir yapılmalıdır. (Kayseri, Trabzon Valilikleri, TRB. İ T.A., T. Ec. B.) (S.B.F., Adana İ.T.İ.A)

Madde 74 - Ara Seçimleri:

* 2 yılda bir yapılmalıdır. (Samsun V.)

* Ara seçime yer verilmelidir: (S.B.F. - Adana İ.T.İ.A )

Madde 67 - Milletvekili Adedi:

* 300 olmalıdır diyenler. (Trobzon İ.T.İ.A., Hak-İş. Sen. Kon., Atatürk Ü., T.İ.S.K., Sivas, Balıkesir, Kayseri, Ağrı, Gümüşhane, Adıyaman ve Kastamonu Valilikleri)

* Azaltılmalıdır. (Kırklareli V.) (Ege Ü., O.D.T.Ü.; Ankara İ.T.İ.A.)

* 250 olmalıdır. (Aydın V., Artvin V., Fırat Ü., Afyon V. (Afyon Valiliği bu adedin 20 sinin Cumhurbaşkanı Kontenjanı olarak tanınmasını önerir).

* Her 150.000 kişiye bir üye (Samsun V.)

* 200-300 olsun diyenler. (Bursa İ.T.İ.A.)

* 350 önerenler. (Edirne V.)

* 450'den az olsun diyenler. (Adana İ.T.İ.A., İst. İd. İ. Ens. İstanbul V., T. Ec. B.)

* 450 olmasını önerenler. (ANAYASA MAHKEMESİ, Tekirdağ ve Nevşehir Va.)

* 500 olmasını önerenler. (İstanbul Hukuk İst. Sil. Ens., Kayseri Ü. Rek.)

Madde 65 - Milletlerarası Andlaşmaları Uygun Bulma:

* 65/2 nci madde ölü bir hükümdür, hiç uygulanmamıştır. Anayasadan çıkarılmalıdır. 65/5. madde son cümlesi kabul edilecek sisteme göre Anayasadan çıkarılmalı veya Anayasada yer almalıdır. (Milletlerarası H. Ve. Ma. Mü. Ens.)

Madde 78 - Üyelikle Bağdaşmayan İşler:

* İş takipleri tâdat edilmelidir. (Muş V.)

* Partili ve Parlementer iş takip edememeli ve umumu ilgilendiren konularda görüşecekleri makamlar tahdit edilmelidir. (Muş V.)

* 78 nci madde hükmü aynen kalmalıdır. (İstanbul Hukuk)

* Başka iş yapamamalıdırlar. (Çankırı V. T.İ.S.K. Ordu V.)

* Milletvekilleri Devletle ilgili iş kabul edememelidirler. (Ha. Sav. Yük. Ku.)

* Üyelerin iş takibi görevle bağdaşmazlık kapsâmı içine alınmalı ve kendisine maddi imkân sağlayan iş takibinde bulunamamalıdırlar. (Atatürk Ü.)

* Milletvekillerinin kamu kuruluşlarında iş takibi mutlaka önlenmelidir. (ANAYASA M.)

Madde 79. - Dokunulmazlık:

* Aynen kalmalıdır. (İstanbul- Hukuk)

* Nüfus suistimali yapmaları önlenmelidir. (İstanbul Vet. F.)

* Sınırlandırılmâlıdır. (Ağrı V.)

* Dokunulmazlıkların kaldırılması Anayasa Mahkemesine bırakılmalıdır. (Barolar B., Bitlis V., Adana V.)

* Atatürk ilkeleri ve devrim kanunlarını ihlal eden milletvekillerinin dokunulmazlığı doğrudan kalkmalı ve kovuşturma yapılabilmelidir. (Çorum V.)

* Önce Meclis soruşturulmalıdır. (Çankırı V.)

* Suç işlenirse gereği (Meclis Kürsüsünden yaptığı konuşma hariç) anında yapılmalıdır. (Burdur V.)

* Anayasa ve Devlete karşı suçlarında dokunulmazlık olmamalıdır: (Ege Ü.)

* Yasama dokunulmazlığı var diye hakkında takibat yapılamayan Milletvekili. ertesi dönem seçime girememelidir. (Fırat Ü.)

* Dokurıulmazlık adi suçlar için ve kısmen olmalıdır. (Siirt V.)

* Yüce Divana sevk kilitlenmeleri önlenmelidir. (Manisa V.)

* Görevle ilgili olmayan konularda dokunulmazlık söz konusu olmamalıdır. (YARGITAY)

* Ağır suçlarda dokunulmazlık söz konusu olmamalıdır. (T. Kop. Ku.)

* Parlemento dışı suçlarda dokunulmazlık söz konusu olmamalı, parlemento iç davranışları ise görev sınırları ile bağlantılı olmalıdır. (HA. SAV. YÜK. KU.)

65. Maddeyle İlgili Diğer Öneriler:

* Andlaşmaları onaylama Anayasanın 65 ve 95. Maddelerinde olduğu gibi düzenlenmelidir. (İst. Hukuk) 65/Son. maddeyle birlikte anayasanın 4,5,7, maddelerine birer fıkra eklenmeli ve 4. maddeye ''Türkiye'nin Avrupa toplulukları gibi Uluslararası topluluklara katılması, kanunla uygun bulunduğunu, bu üyeliğin gerektirdiği sorumluluklar saklıdır.'' Ve 7. maddeye ''usulüne uygun olarak katıldığımız Uluslararası örgütlerin yargı organlarına andlaşmaların sağlanan yetkiler (kazai yetki) saklıdır denmelidir. (İktisadi Kalkınma Vakfı)

* Andlaşmaların, Meclis kabul etmeden Anayasa aykırılığı denetlenmeli ve Anayasa Mahkemesi, Anayasaya aykırı ederse artık Meclis 2/3 çoğunlukla andlaşmayı kabul edebilmelidir. (T. Hukuk Ku.)

Madde 80 - Üyeliğin Düşmesi:

* Partisinden ayrılan milletvekilliğinden de düşmelidir. (Samsun V.)

* Anayasada düzenlenmelidir. (Sayıştay) .

* İzinsiz, özürsüz bir yılda üç ay (aralı da olsa) Meclise gelmeyen üyenin Meclisin kararına gerek kalmadan üyeliği düşmelidir, (İst. Hukuk) .

* Parti transferi zorlaştırılmalıdır. (Prof. C. ÜÇOK)

* Partisinden ayrılan milletvekili dönem sonuna kadar bağımsız kalmalı bir başka partiye girememelidir. (Atatürk Ü., Tunceli Valilikleri ve T. EKO. KU.) Ve Bakanlık verilmemelidir. (Nevşehir V.)

* Partisinden ayrılan milletvekili gelecek seçime yeni partisinden değil, bağımsız olarak girmelidir. (VET. H. BİR.)

* Partisinden ayrılan milletvekili, milletvekilliğinden de düşmelidir. (İZMİR GO. O., T.İ.S.K., İST. VET. F., İST. S.B.F. DEK., Çorum, Sivas, Balıkesir Valilikleri).

Madde 82 - Ödenek ve Yolluklar - Devamsızlık:

* Üyelere her katıldıkları birleşim için ayrıca huzur hakkı verilmelidir. (DOÇ. İ. KAPLAN)

* Milletvekilinin Meclise devamı sağlanmalıdır. (İST. VET. F., Muğla, Adıyaman, Kırklareli, Çankırı, Afyon, Manisa Valilikleri, FIRAT Ü., Bursa MAK. M.)

* Ayda beş toplantıya gelmeyen milletvekilinin maaşının 1/2 si kesilmelidir. (ATATÜRK .Üniversitesi, Nevşehir V.)

* Yılda özürsüz bir ay devam etmeyen milletvekili, milletvekilliğinden otomatik olarak düşmelidir. (EGE İK. FAK.)

* Bir yılda % 50 özürsüz Komisyona devam etmeyen üyenin Milletvekilliği sona ermelidir. (TEKİRDAĞ V., T.İ.S.K.)

* Arka arkaya 3 ve bir birleşimde 10 gün özürsüz gelmeyen Milletvekili düşmelidir. (ÇORUM ve SiVAS V.)

* Milletvekilleri maaşının en yüksek Devlet memuru, maaşından az olamıyacağı bağlantısı çözülmelidir. (iST. HUKUK)

Madde 83 - T.B.M.M. nin Toplanma ve Tatili:

* Toplam üye sayısının 1/3 + 1'i ile toplanabilir. (TUNCELİ V.), (İST. GAZ. HA. İ. YÜ. O.)

* Toplantı yeter sayısı azaltılabilir. Örneğin üye tam sayısının 1/4, 1/3 ü ile toplanabilmesi düşünülebilir. (B. Savcı ve 23 ÖĞRETİM ÜYESİ, T HUKUK Ku., T.İ.S.K , KIRKLARELİ KAYSERÎ MANİSA V.)

* İşlerliği sağlamak ve engellemeleri önlemek için toplanma yeter sayısı, salt çoğunluk altına düşürülmelidir. (İ.S.B.F., YOZGAT V.)

* Toplantıların salt çoğunluğu ile karar vermelidir. (İST. VET. F.)

* Japon Anayasasının 56. maddesindeki gibi üyelerinin 1/3'ü ile toplanabilmeli, istisna haller dışında Meclis salt çoğunlukla karar verebilmelidir. 1952 Yunan Anayasasının 52. mâddesi de bu yoldadır.

Yeni bütçe yılına göre Meclisin toplanması Eylül ayı başına alınmalıdır.

Tatil 3 âyla sınırlanmalıdır. (SAYIŞTAY, NOTERLER B.)

* Alman Ânayasasının 42. maddesinde olduğu gibi Meclis Genel Kurulu ve Komisyonları mevcudun verdiği oyların çokluğu ile karar verebilmelidir. (ANAYASA MAHKEMESİ)

* Devamsızlıkla engellemeyi önlemek için: Toplantı yeter sayısı azaltılmalıdır. 1/3 gibi. (ANKARA HUKUK)

* Meclis tatil süresi kısaltılmalıdır. (İST. VET. F., ECZ. BİR. BURSA MAK. F., KIRKLARELİ - ANKARA - KOCAELİ - BALIKESİR- MANİSA - ORDU Valilikleri)

* Tatil süresi en çok iki ay olmalıdır. (İST. VALİSİ)

Madde 84 - Başkanlık Divanı Seçimleri:

* Başkanlık Divanı makut süre içinde oluşturulabilmelidir. (EDİRNE, KOCAELİ V.)

* Başkanlık Divanı seçimlerinde Meclis Başkanı en çok 6. turda ve en çok oy alan seçilmelidir. (İST. HUKUK)

* Meclis Başkanlarının ya da Komisyon Başkan ve Başkanlık Divanlarının Başkan ve Üyelerinin seçilmesindeki engellemelerin ve böylece Meclis çalışmalarının felce uğratılmaması amacıyla birkaç turdan sonra en çok oy alan üyenin seçilmesi ilkesi getirilmelidir (T. HUKUK. KU., İZ. GAZ. DER., T.İ.S.K., TRABZON V.)

* Başkanlık Divanı ve Komisyon seçimlerinde siyasi grup kuvvet oranları esas alınmalıdır. Yıl içindeki değişikliklerde bu orana göre tamamlanmalıdır. (ANAYASA MAH.)

* Meclis Başkanının partisi ile ilişkisi kesilmelidir. (FlRAT Ü.)

Madde 85 - İçtüzük, Siyasi Parti Grupları ve Konuk işleri:

* Meclis alışmalarında muhalefetin denetim yollarını ortadan kaldırmayan, ancak gündeme esasta Hükümetin egemen olmasını sağlayan kurallar getirilmelidir (B. SAVCI ve 23 arkadaşı), (YARGITAY, ERZİNCAN V.)

* Meclisin çaılışma yöntemi içtüzüğe bırakılmalıdır. (S. B. F. )

* İçtüzük yeniden düzenlenmeli, Meclis çalışır hale gelmelidir. (Tic. ve San. O.)

* Meclis çalışmalarında esas ilke iktidarın programı olmalıdır. Muhalefetin denetim ve eleştiri hakkı denetim altına alınmalıdır (A. HUKUK)

* Meclis disiplini, parti disiplininin önüne geçirilmelidir. (AMASYA V.)

* Partiler iktidari engelliyememeli, Meclis ise denetleyebilmelidir. (Prof. Ç. ÜÇOK)

* Kanun, tasarı ve teklifler uzun süre Meclis ve Komisyonlar da beklememeli, önlem alınmalıdır. (NEVŞEHİR V.)

* Anayasa siyasi partilerin Meclisi çalışmalarını engellemesi önlenmelidir. (NEVŞEHİR V.)

* Anayasada siyasi partilerin Meclis çalışmalarını engellemesi önlenmelidir. (NEVŞEHlR V.)

* Anayasanın 85. maddesinde içtüzük ilkeleri ve Meclisi çalıştırma yöntemleri belirlenmelidir. (İSTANBUL HUKUK)

Madde 88-89 - SORU - GENSORU:

* Parlamento içi muhalefet yöntemi Anayasada belirlenmelidir. Muhalefet Anayasa Mahkemesine de başvurabilmelidir. (İst. S.B.F. Dek.)

* Gensoru, çalışmaları engellememelidir. (NEVŞEHİR V.)

* Yeni Anayasada yasama ile yürütmenin, etki - tepki - yetki, ve sorumluluk alanları ve sınırları ile denge ögeleri kesinlikle belirlenmelidir. (YARGITAY, O.D.T.Ü., GÜMÜŞHANE - TUNGELİ V.)

* Gensoru verilebilme adedi sınırlanmalıdır. (ANKARA HUKUK)

Madde 90 - Meclis Soruşturması:

* Meclis denetim hakkı kötüye kullanılmamalıdır. (İZM. GAZ. D.)

Madde 64 - v.s. T.B.M.M. nin Görev ve Yetkileri:

* Meclis yasama yorumu yapmalıdır. (EGE Ü., ZONGULDAK V.)

* Af, sık sık çıkarılmamalıdır. (As. Yü. Mah., ATATÜRK Ü.)

* Af çıkarma yetkisi sınırlanmalıdır, istismar ediliyor, sınırlama Anayasa ile yapılmalıdır (Adıyaman V.)

* Yasa ile af çıkarılmamalıdır. (T. EKO. KU.)

* Genel af kanunlarının çıkarılması uygulamada sık sık başvurulan bir siyasal oyun haline gelmiştir. Bu gibi kanunların çıkarılmasını uzun zaman süreçlecine bağlı tutmalı, sınırları çizilmeli ve özellikle orman suçları için af yoluna gidilmemelidir. (ANAYASA MAHKEMESi).

* Sayıştay Raporunun görüşülmesi zorunluğu Anayasanın 84. maddesi kapsamı içine alınmalıdır (SAYIŞTAY)

* Anayasa Mahkemesi bir kanunu iptal eder. Meclis de o kanunu tekrar kabul ederse, bu kanun artık yürürlüğe girmelidir. (ZONGULDAK V.)

* Millet Meclisi seçimlerinde ilk iki turda salt çoğunluk, 3. turda en fazla oy alan seçilmelidir. (Alman Anayasası Mad. 54. gibi.) (ANAYASA MAHKEMESİ)

* Çok uzun ve maddeleri pek çok olan yasalar değişiklik önergesi yoksa tümden, bir defada oylanabilmelidir. (ANAYASA MAHKEMESİ).

* Meclisten çıkan kanunların önceki kanunlardan hangisini ilga ettiğini bu yasa ile ilgili daha önce çıkmış bir yasa var mı v.s. bu hususları denetleyecek bir KURULUŞ olmalıdır. (NOTERLER BİRLİĞİ)

* Cumhurbaşkanının kanunları geri çevirmesi VETO anlamına gelmez. Bu durumda Meclis kanunda israr ederse, kanun yasalaşmalıdır. Meclis kanunda değişiklik yaparak kabul ederse, C. Başkanı kanunu tekrar geri çevisebilmelidir. (İSTANBUL HUKUK)

* Belli konularda referanduma gidilmelidir. (BİTLİS V.)

Madde 69 ve 108 - Meclisin İnfisahı ve Feshi:

* Meclis süresi dolmadan, erken seçim kararı ile kendisini feshedebilir. (Mad. 69/2). Bu durumda C. Başkanı seçimlerin yenileneceğini ve Meclisin kendisini feshettiğini ilân eder.

Madde 108'de olduğu gibi Cumhurbaşkanı seçimlerin yenilenmesi için Meclisi feshedebilir.

Bu haiier dışında, Hükümet - Meclis aniaşomaz. Hükümei istifa ederse ve yeni hükümet eskisi gibi fikrinde ısrar ederse Ba,skonın t~ılebi iIe Cumhurbaşkanı Meclisi feshedebilmetidir:

Üç ay içinde yeni hükümet kurulamazsa Cumhurbaşkanı Meclisi feshedebilmelidir. (İSTANBUL HUKUK)


Madde 85 - Cumhurbaşkanı Seçimleri:


* Cumhurbaşkanı seçiminde tur sınırlaması, bu sürede seçilmezse Yunan Anayasasında olduğu gibi, Meclisin kendi kendini feshetmiş sayılacağı kabul edilebilir. (NOTERLER B. Prof. C. ÜÇOK)

* Cumhurbaşkanı seçimleri sürüncemede kalırsa Meclisin otomatik feshi düşünülebilir. Hükümet, bunalımlarında da C. Başkanı Meclisi feshetmelidir. (Federal Alman A. Y. Madde 67/1 ve 68/1 gibi) (İst. GAZ ve HI. İ. YÜK. O., TUNCELİ V.)

* Meclis 1 ayda Cumhurbaşkanını seçemezse münfesih olmalıdır. (İSTANBUL HUKUK, F. ÇOKER)

* C. Başkanı 15 gün içinde seçilemezse Meclis kendiliğinden münfesih olmalıdır. (T. EKONOMİ KU., SAMSUN - BURDUR V.)

* Cumhurbaşkanı seçimindeki uzama ve tıkânıklıkları önleyici önlemler alınmalıdır. (B. Savcı ve 23 ARKADAŞI., ES. Ş. İŞ. F., BURSA MAK. F., KIRKLARELİ V.)

* En az oy alanın ekarte edilmesi suretiyle seçilmelidir. (T. HUKUK KU. TRABZON V.)

* Yeni Cuımhurbaşkanı iki ay içinde seçilmelidir. (İZ. GAZ, Der., NEVŞEHİR V.)

* Beş oturumda C. Başkanı seçilemezse C. Başkanı Meclisi feshedebilmelidir. 1 ve 2 turlarda 2/3, 3. turdan sonra mevcudun çoğunluğu ile seçilmelidir. (KASTAMONU V.)

CUMHURBAŞKANINI HALK SEÇSİN DİYENLER:

(Bursa Vet, F., İst. Gaz. H. İ. Yük. O.; Kayseri Ü. Rektörlüğü, Bursa İ.T.İ.A., Prof. Kurthan Bilgiseven, Ege İkt. Fa., İst. Veteriner Fa., Edirne TIP, Muhtarlar Fd., HAK-İŞ S. KON. T. Koo. Ku, UŞAK AYDIN - KOCAELi - AFYON - ÇORUM - ADANA - AĞRI - ADIYAMAN - ORDU Valilikleri)

CUMHURBAŞKANINI MECLİS SEÇSİN DİYENLER:

Yasama Organınca, 2/3 çoğunlukla, eski Cumhurbaşkanının görev süresi dolmadan bir ay önce va 15 gün içinde seçilmelidir. (Doç. İ. KAPLAN)

* B.M.M. kendi üyeleri arasından seçmelidir. (BAROLAR B., AMASYA - KIRKLARELİ - GÜMÜŞHANE - TOKAT - MUĞLA - YOZGAT - ANKARA - MARDİN - BURDUR Valilikleri, BURSA Ü., SAYlŞTAY (dışarıdan da seçilebilmelidir.) BİTLİS - KAYSERİ - MANİSA Valilikleri, Es. Ş. İŞ. Fa., İst. Yer. BİL. F., ERZİNCAN - KAHRAMAN, MARAŞ V., Vet. HE. Bİ., SİİRT - RİZE - YOZGÂT - SİVAS - İSTANBUL - ZONGULDAK - KASTAMONU Valilikleri)

* İki gün içinde ayrı birleşimlerde 2/3, üçüncü gün 1/2, olmazsa mevcudun en fazla oyu ile seçilmelidir. (GÜMÜŞHANE V.)

* Seçimi üç turda tamamlanmalıdır. (ARTViN V.) Seçilemezse Meclis otomatikman fesih olmalıdır. (Sayıştay)

* Boşalınca yenisi 15 gün içinde seçilmelidir. (ANKARA V.) (1. oylamada 1/2, ikinci oylamada en çok oy olan Cumhurbaşkanı seçilmelidir.)

* Parlemento içinden Meclis seçmelidir. (ANKARA HUKUK, İST. HUKUK, ES. İş., Fa., NOTERLER B., BOLU V., İst. S.B.F. DEK., BURSA MAK. F., ADANA İ.T.İ.A.)

* Adaylar belli olduktan sonra en az oy alan elenmek suretiyle seçilmelidir. (ANKARA HUKUK, VET., H. BIR.)

* Vekili Vekil değil, geçici görevli olmalıdır. (ANKARA HUKUK)

* 3 turda seçilemezse adaylar halk oyuna sunulsun. (KAYSERİ V.)

* Üç turda seçilmelidir. (BİTLİS V., TRB. Tek. Ü.)

* İlk iki turda seçilemezse (2/3 le), üçüncü turda 1/2 + 1, oyla seçilmelidir. 21 gün zarfında seçilemezse Meclis münfesih olmalıdır. Yeni Cumhurbaşkanı eskisinin görev süresi dolmadan üç ay önce seçilmelidir. (İst. S.B. FAK. DE.)

* Meclis kendi üyeleri arasından seçmelidir. (As. Yük. İd. Me. Fırat Ü., İst. İd. İ. ENS., Z. Od. Bir., NEVŞEHİR V.)

* Partilerin Meclis içinden veya dışardan göstereceği adaylar arasından Meclis seçmelidir. (SİVAS V., Hâ. Sav. Yü. Ku.)

* Meclis belirli sürede seçmezse münfesih olmalıdır. (Ha. Sav. Yük. Ku.)

* GEÇİCİ MADDE iLE Yeni Anayasa hazırlanınca İlk Cumhurbaşkanının DANIŞMA Meclisinde en çok oy alan üç aday arasından halk seçmelidir.Seçilen Cumhurbaşkanı seçimlerle birlikte seçilmeli ve 8 yıl süre ile görev yapmalıdır. (MUHTARLAR FED.)

SÜRESl:

* 7 yıl olsun diyenler: (ANKARA- BALiKESİR- MANİSA -ADIYAMAN - ORDU Valilikleri, FIRAT Ü. (tekrar seçilebilsin.)

* 6 yıl olsun diyenler: ADANA V., KAYSERİ Ü. REK., İST. HUKUK., İST. İD, İ, Ens., T.İ.S.K.)

* 5 yıl olsun diyenler: (TRB. İ.T.İ.A.)

* 4 yıl olsun diyenler: (ZONGULDAK V.)

TARAFSIZLIĞI:

* Partiyle ilişkisi olmamalıdır. (KIRKLARELİ V.)

* Başvuran adayları, Anayasa Mahkemesi tarafsızlardan önermelidir. (İst. S.B .FAK. De.)

Madde 97 - CUMHURBAŞKANI'NIN GÖREV VE YETKİLERİ:

TAM BAŞKANLIK SİSTEMİ ÖNERENLER:

(Bursa Üniversitesi Senatosu, Bursa I.S.O.S., İ.F.K., Kayseri Ü. Rek. ''Kanunları Veto edebilmelidir'' Atatürk Ü., Van, Balıkesir V., Hak-İş. Sen. Konf., Adana Z. Od.)

CUMHURBAŞKANININ SADECE YETKİLERİNİN ARTIRILMASINI iSTEYENLER:

* Yetkileri sırf sisteme işlerlik kazandırmak için artırılmalıdır. Meselâ; Hükümetin oluşturulmaması halinde Meclisi feshi gibi. (Bahri Savcı ve 23 Ö. Ü., T. Eko. Ku., Danıştay, A.S. Yargıtay, İST. ED. FAK., Prof. C. Üçok, Trabzon, Artvin, Yozgat, Samsun, Burdur, Hatay, Çorum, Adana, ,Siirt, Kars, Kayseri, Bolu, Ağrı, Erzincan, Ordu Valilikleri, Ankara İ.T.İ.A., Ege Ü., AS. YÜ. İD. MAH., Ege, İKT. FAK., Noterler B., İST. VET. F., İST. Tıp., ES. V.SAN. KON., VET. H. BİR., T, EK. KUR., T. KOO. KU., HA. SAV. YÜ. KU., İZMİR GAZ. DER., T.İ.S.K.)

* Tam Başkanlık sistemi ve Cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesi sakıncalıdır. Yıpranır, zorunlu, olarak partilere dağılır, halk en iyisini bilemez, gerçek kişiliğe değil üne bakar. Başkanlık zamanın parti egemenliğine ve diktaya dönüşebilir. (Bahri Savcı ve 23 Ö. Ü )

* Yürütmenin başı olarak Başbakan ve Bakanları atar. (Doç. İ. Kaplan)

* Yasama ve yürütme uyuşmazlıklarında Cumhurbaşkanının devlet otoritesinin korunması için yetkileri artırılmalıdır. (Doç. İ. Kaplan)

* Yeni Meclis toplanıp 15 gün içinde yeni Cumhurbaşkanı seçilinceye kadar eski Cumhurbaşkanının yetkileri sürmelidir. Yasama, yürütme uyumsuzluğuyla ilgili olarak Cumhurbaşkanının yetkileri artırılmalıdır. (Doç. Dr. İ. Kaplan, Fırat Ü., Gümüşhane, Nevşehir Valilikleri) .

* Cumhurbaşkanının Hükümet bunalımını önlemesi daha etkin hale getirilmelidir. (Barolar B.)

* Yetkileri artırılmalı ve sorumsuz olmalıdır. Gerektiğinde seçim veya referanduma gidebilmelidir. (Muş, Muğla Valilikleri, E.V.S. KONF.)

* Yasama ve Yürütme üzerinde açık ve etkin yetkileri olmalıdır. (Kırklareli V.)

* Altı ay içinde ik kez Hükümet güven oyu olamazsa en geç üç ay içinde seçim yapılmak üzere Meclisi fesh edebilmelidir. (Ankara V.)

* Kamuda hakkında ağır töhmet bulunan, hakkında B M M. de soruşturma açılan Başbakan veya Bakan azledebilmelidir. (Ankara V.)

* D. Başkanı, Meclisin veya Anayasa Mahkemesi Başkanının görüşünü alarak Meclisi feshedebilmelidir. (Uşak V.)

* Meclisi, Başbakan, Ana Muhalefet Partisi, Başkanı, Genel Kurmay Başkanı, Milli Güvenlik Kurulu Başkanı, Anayasal kuruluş başkanının görüşlerini alarak Hükümetin iki defa güven oyu alamaması halinde feshedebilmelidir. (SAYIŞTAY)

* Belli kurumlar belli sürede, belli yerlere üye seçemezlerse Cumhurbaşkanı bu üyeleri seçmelidir. (Bursa Ü.)

* Fevkalede hallerde veya hükümet kurulamazsa Meclisi fesh edebilmeli ve seçim hükümetini, 3 ay içinde seçim yapılmak kaydıyla olayabilmelidir. (BURSA VET. F., ES. İŞL, F.)

* Tam başkanlık sisteminin Güney Amerika'da kısa sürede diktatörlüğe dönüştüğü gözden uzak tutulmamalıdır. (ANKARA İ.T.İ.A.)

* Cumhurbaşkanının geri çevirdiği kanunlar 2/3 çoğunlukla Meclisten çıkabilmelidir. 15 gün içinde 1/2 çoğunlukla Meclis, Başkanı seçemezse, Cumhurbaşkanı, Başbakanı seçer ve o da Bakanları seçer. Cumhurbaşkanı da atar denmelidir, Başbakan 15 gün içinde seçilemez veya seçilen Başbakan 7 gün içinde Bakanlar Kurulunu kuramaz veya güven oyu alamazsa Cumhurbaşkanı, seçimlerin yenilenmesi kararı alabilir. (ANKARA HUKUK F.)

* Yarı başkanlık sistemi önerenler. (Prof. Fikren ESEN)

* Cumhurbaşkanı yerinde Hükümete müdahale ve direktif verebilmelidir. (Hatay V.)

* Cumhurbaşkanlığı yetkileri artırılmalıdır.

1. Meclisin infisahını açıklamak.

2. Hükümetin kurulamaması hallerinde Meclisi fesih.

3. Yüksek Hakimler Kuruluna 5 üye secmek.

4. Milli Güvenlik Kuruluna 3 üye seçmek.

5. Yüksek Hâkimler Kurulunun teklifi ile Anayasa Mahkemesine üye seçmek. (iSTANBUL HUKUK)

* Cumhurbaşkanının Meclisi fesih yetkisi kolaylaştırılmalıdır. (İST. İş. İ. ENS.)

* Güvensizlik oyundan sonra da Başbakanın isteği ile Meclisi feshedebilmelidir. (F. ÇOKER)

* Milli Güvenlik Konseyinin 12 Eylül'den sonra kabul ettiği kanunlarda gözetilen tutum uyarınca Cumhurbaşkanının yetkileri yeni Anayasâda artırılmalıdır. (SİİRT V.).

* Başbakana gerektiğinde işten el çektirmelidir (TRABZON İ.T.İ.A.)

* Gensoru ve sözlü sorular Cumhurbaşkanının izni olmadan görüşülememelidir. Belli sürede Meclis Cumhurbaşkanını seçemezse, Meclis doğrudan yenilenmelidir. Cumhurbaşkanı, Kanunları veto edebilmelidir. Hükümetten icraâtını yeniden gözden geçirmesini isteyebilmelidir. Bazı kuruluşlara üye seçebilmelidir. Gerekince Meclisi feshedebilmelidir: Gerekirse yürütmeye, fevkalade hal ve sıkı yönetim ilan etmesini emredebilmelidir. Kanunların iptali Cumhurbaşkanının muvafakati ile istenebilmelidir. (FIRAT Ü.)

* Cumhurbaşkanı Anayasa Mahkemesine başvurabilmelidir, belli atamaları yapmalıdır, hükümetin sorumluluğunu gerektirmeyen işleri tek başına yapmalıdır. Başkanlar Kurulunun Cumhurbaşkanı onayı ile yapacağı atamalarda gerekçe isteyebilmelidir. Danıştay mütalaasını alarak atamaları onaylamayı reddedebilmelidir. (İST. S. BİL. FAK. DEKANLIĞI)

* Hükümetin kurulmasını kolaylaştırıcı ve düşürülmesini güçleştirici kurallar konmalı ve Cumhurbaşkanının yetkileri artırılmalıdır. (ERZİNCAN V., B. SAVCI ve 23 ÖĞRETİM ÜYESİ)

* Genel oya dayanmayan bir Cumhurbaşkanına bazı ek yetkiler tanınması denetimsiz yürütmeye yetki tanınması olur. Her deretimsizlik hali ister istemez keyfiliğe ve mutlakçılığa yol açar ve bu nedenle Cumhurbaşkanının yetkileri bir oranda artırılmalıdır. Örnek olarak Millet Meclisini olağanüstü toplantıya çağırmalı (83/3), yasaları yayınlamalı veya Millet Meclisine geri göndermelidir. (93), Başbakanı seçmeli ve atamalı (1022/2), bazı Anayasal kuruluşlara atama yapmalı (145/1, 141/2, 190/2), bakanlar Kuruluna başkanlık etmeli (37/2), Milli Güvenlik Kuruluna Başkanlık etmeli (111/2), yabancı temsilcilerin kabul ve dış ülkelere temsilci göndermeli (97/2), tüzükleri imza ve yayınlamalı (107/2), danışmanlarına danışıp hükümetin kurulamaması halinde Meclisi feshedebilmelidir. (FED. AL. A.Y. 67/1, 68/1) gibi, (İST. S. BİL. ENS.)

* Referanduma gidebilmelidir. (PROF. KURTHAN ATASEVEN, HAK-iŞ SEN. KOOP., Odalar Birliği, KASTAMONU V., T. KOOP. KU.) (Odalar Birliği)

* Yetkileri sisteme işlerlik kazandıracak oranda artırılmalıdır. (NOTERLER BİRLİĞİ)

* Milli Güvenlik Kurulu'nun görüşünü alarak olağanüstü hal ilan edebilmeli ve Hükümetten çekilmesini isteyip koâlisyon kabinesi kurabilmelidir. Meclis gerektiğinde feshedebilmelidir. Yüksek mahkeme başkanlarını bu Mahkemelerin üyeleri arasından seçmeli Özerk Kuruluş başkanalrını seçmelidir. (ÇORUM VE VAN VALİLİKLERİ)

* VETO: Cumhurbaşkanı, Kanunları veto edebilmelidir. (ADANA, KARS ve KAHRAMANMARAŞ VALİLİKLERİ)

* İki defa veto ettiği kanun 2 yıl süre ile askıya alınmalıdır. Belli hallerde Meclisi ve Meclis gibi Bakanlar Kurulunu da feshedebilmelidir. (AĞRI VALİSİ)

* Anayasanın 95/2 maddesi kaldırılmalı, Cumhurbaşkanının bütün kararlarının ilgili bakan veya başbakan tarafından imzalanacağı ilkesi terk edilmelidir. (ES. İŞ. FK.)

* Cumhurbaşkanı, Sıkıyönetim ve Olağanüstü Hal Kararını Milli Güvenlik Kurulu ve Bakanlar Kurulu ile birlikte toplayarak birlikte karar vermelidir.(KAHRAMANMARAŞ VALİLİĞİ)

* Cumhurbaşkanının kontenjan sayısı 20'ye çıkarılmalıdır. Eski Genel Kurmay Başkanları, Kuvvet Kamutanları, Eski Yüksek Mahkeme Başkanları arasından seçilmelidirler. (F. ÇOKER)

* Cumhurbaşkanının geri gönderdiği kanunları Meclis 2/3 çoğunlukla yeniden kabul edebilmelidir. Cumhurbaşkanı Meclisten çıkan bu kanunu Anayasâ Mahkemesinin görüşünü de alarak 1 ay içinde ilan etmelidir. (E. V. KONF.)

* Cumhurbaşkanı özerk kuruluşlardan TRT, Üniversiteler, Anayasa Divanı, Danıştay ve Yargıtay Başkanlarını ve Üyelerinin Bir Kısmını atamalıdır. (Odalar Birliği)

* Cumhurbaşkanının vekilleri de olmalı, öncelikli kanun teklif edebilmelidir. (T.İ.S.K.)

* Cumhurbaşkanı Sayıştay, Yargıtay, Danıştay ve Anayasa Mahkemesinin Genel Kurullarının seçtiği 3'er aday arasından, bu Mahkemelerin Başkanlarını seçmelidir. (KASTAMONU VALİSİ)

* Cumhurbaşkanının seçtiği hükümet başkanı güvenoyu alamaz, Cumhurbaşkanının ikinci defa seçtiği Hükümet Başkanı da aynı akıbete uğrarsa, Cumhurbaşkanı Meclisi feshedebilmelidir. (ANAYASA MAHKEMESİ)

* Meclis Anayasa Mahkemesine belli sürede üye seçemezse Cumhurbaşkanı veya yargının seçmesi ilkesi getirilmelidir. (B. SAVCI ve 23 ÖĞRETİM ÜYESİ, ANAYASA MAHKEMESİ)

Madde 99 - CUMHURBAŞKANININ SORUMLULUĞU:

* Cumhurbaşkanı sadece vatan hainliğinde sorumlu olmalıdır. Cumhurbaşkanı yıkıcı, bölücü faaliyetlere gözyumduğu takdirde sorumlu olmalıdır. (T.İ.S.K.)


Y Ü RÜ T M E


MADDE 102 - 109 - BAKANLAR KURULU'NUN KURULUŞU, GÜVENOYU, GÖREV VE SİYASİ SORUMLULUĞU, BAKANLIKLARIN KURULMASI VE BAKÂNLARLA İLGİLİ ÖNERİLER:

* Başbakan olarak atanan kişi parti başkanlığından ayrılmalıdır. (ANAYASA MAHKEMESİ)

* İcra edenler Karar verenlerden daima kuvvetli olmalıdır. (HATAY V.)

* Hükümetin, yasamaya karşı siyasi sorumluluğu mevcuttur. (Gensoru, soru, Meclis araştırması ve Meclis soruşturması yolu ile) Başbakân, Anayasada belirlenecek koşullarla Cumhurbaşkanından Meclisi feshetmesini isteyebilmelidir. Fesih yetkisi yürütmenin başı olan Cumhurbaşkanına ait olmalıdır. (Doç.İ. KAPLAN, MANİSA V., VET. H. BİR., ES. İŞ. FAK.)

* Bir yılda 3 kez Hükümet kurulamazsa Cumhurbaşkanının Başbakanın talebi ile Meclisi feshetmesi yetkisi olmalıdır: (İST. V.)

* Anayasada yürütme, görev değil, yetki olarak belirlenmelidir. (MANİSA V.)

* Eski hükümetin yetkileri yeni hükümet kuruluncaya kadar sürmelidir. Güvensizlik oyu güven oyundan daha ağır koşullara bağlanmalıdır. (ANKARA HUKUK, BAROLAR, AFYON V., Prof. C. ÜÇOK), (Yeni Başbakanda anlaşma koşulu gibi) (MARDİN, UŞAK, MUĞLA, KIRKLARELİ, SAMSUN, BURDUR, ORDU, İSTANBUL, KASTAMONU, AĞRI, NEVŞEHİR, GÜMÜŞHANE, KOCAELİ VALİLİKLERİ)

* Bakanlıklar özel yasalarla kurulabilmelidirler. (BAROLAR B., ANAYASA MAH., GÜMÜŞHANE, KOCAELİ, ORDU, AĞRI, NEVŞEHİR, VALİLİKLERİ, ZİR. OD. BÎR., NOTERLER BÎR., DANIŞTAY, SAYIŞTAY, İST. S.B.F. DEK., İzmir Gaz. De.)

* Yürütme güçlendirilmelidir. Parlemento yürütmeye Meclis hiyerarşisi içinde müdahale edebilmelidir. (SİNOP V.)

* İktidar ve parti özdeşliği giderilmeli, memurlara bâskı yapılmamalı, politizasyon önlenmeli ve idari istikrar sağlanmalıdır. Kuvvetli ve istikrarlı Hükümet oluşturmak için seçim sistemi istikrarı sağlayacak biçimde belirlenmeli hükümetler Meclise karşı sorumlu olmalıdır. (MUŞ ve RİZE VALİLİKLERİ)

* Yürütmenin bürokrasiyi taribi önlenmelidir. (KIRKLARELİ V.)

* Yürütmenin düşürülmesi zorlaştırılmalıdır. (KIRKLARELİ - YOZGAT - TUNCELİ VALİLİKLERİ, EGE İKT, F.)

* Bakanlar Kuruluna kanun kuvvetinde kararname çrkarma yetkisi verilmelidir. (KIRKLARELİ - GÜMÜŞHANE - ÇORUM - RİZE - KAHRAMANMARAŞ VALİLİKLERİ, ADANA İ.T.İ.A., ANKARA İ.T.İ.A., ANKARA HUKUK, İST. HUKUK, T.İ.S.K., VET. H. BİR. T. EC, B., T. ZİR. OD. BİR., Odalar Birliği)

* Kararnameler, Danıştay'da inceleme ve yürütmeyi durdurma nedeni yapılmamalıdır. (TEKİRDAĞ V.)

* Temel haklarla ilgili olarak kanun kuvvetinde kararname çıkarama yetkisi verilmemelidir. (ANKARA HUKUK)

* Kanun hükmünde kararname müessesesi geliştirilmelidir. Bu yetki yürütmeye işlerlik verir. (ANAYASA MAH.)

* Yürütme sosyal hukuk devleti ilkeleri çerçevesinde yasa gücünde kararname çıkarabilmelidir. (S.B.F.)

* Bakanlar Kuruluna olağanüstü hal ilanı yetkisi verilmelidir. (GÜMÜŞHANE V.)

* Bakanlar Kuruluna parlemento dışından da belli sayıda Bakan alınabilmelidir. (GÜMÜŞHANE V., ADIYAMAN VALİLİKLERİ).

* Aksi görüş (YOZGAT V., ANKARA V., İST. HUKUK., HA. SAV. YÜK. KU.)

* Yürütme güçsüz bırakılmamalıdır. (HA. SAV. YÜK. KU.)

* Güven oyu: (103) Yeni Hükümet işe başlarken başvurulacak güvenoyunda mevcudun çoğunluğu yeterlidir, hükümetin düşürülmesi ise zorlaştırılmalıdır. (GÜMÜŞHANE V.)

* Hükümetin düşürülmesi salt çoğunlukla ve kırmızı oyla (red oyu) olmalıdır. (ANKARA V.)

* Kamu malına tecavüzleri önleyecek Anayasa hükmü getirilmelidir. (MERSİN V.)

* Hudutlarda hudut şeridi boyunca kaçakçılığı önlemek ve dış etkilerden korunmak için belirli kesimin arındırılması ile ilgili, Anayasaya hüküm konulması gereklidir. (MARDİN 11.)

* Yüksek dereceli mevkilere atamada yürütmeye takdir hakkı tanınmalıdır. (ANKARA İ.T.İ.A.)

* Hükümet Almanya'daki gibi pozitif güvensizlik oyu ile düşürülmelidir. Hükümeti teşkil edecek çoğunluk ortaya çıkmadan mevcut hükümet düşürülememelidir. (AS. YÜ. İ. MAH.)

* Meclis, yürütmenin icraatını savsaklatmamalıdır. (NOTERLER BİRLİĞİ)

* Çok partili dönem ve yürütmenin yargı karşısındaki durumu gözetilerek Adalet Bakanı atanması ve görevden ayrılması için özel düzenleme gerekir. (HA. SAV.YÜK. KU.)

GENSORU:

* Gensoru, soru, genel görüşme ve Meclis soruşturması, Meclis araştırması yürütmeyi zaafa uğratamamalıdır. (T.İ.S.K.)

* Engelleyici olmamalıdır. (KAYSERİ ve MANİSA VALİLİKLERİ)

* Gensoru verebileceklerin 1 yılda verebilecekleri gensoru oranı sınırlanabilir. Gensoru verebileceklerin sayısı artırılabilir. Gensoru verilince sadece gensoru sahibine ve hükümete söz verilebilir. (İSTANBUL HUKUK)

* En az 30 Milletvekili birleşirse gensoru verebilmelidir. Gensoru önergesinin reddi halinde aynı Milletvekilteri aynı toplantı döneminde bir daha gensoru verememelidir. (KAHRAMANMARAŞ V.)

* İcraya yetki ve sorumluluk bir arada verilmelidir. (FIRAT Ü.)

* Kabine kuruluşunda güvenoyu yerine Başbakanın parlemento tarafından oylanması (FED. ALMAN ANAYASASI 63-64 gibi) çalışmada yasama zorunluluğu (FED. ALMAN ANAYASASI 67 gibi) önerisi. (İST. S.B. FAK. DEK.)

* Parlemento kilitlenirse, çalışmaz hale gelirse Başbakan Meclisten güvenoyu istemeli, oylamada mutlak çoğunluk sağlanamazsa Meclis feshedilip seçime gidilmelidir. (T. EC. DER.)

* 108. Madde kalmalıdır. Ayrıca 15 gün içinde yeni hükümet kurulamazsa Cumhurbaşkanı Meclisi feshedebilmelidir. (NEVŞEHİR V.)

* Madde 105: Başbakan teker teker Başkanları azledebilmelidir. Kararnameler oy çokluğu ile çıkarılabilmelidir. (İSTANBUL V.)

* Madde 107: Tüzükler Danıştay'da belli sürede (3 ay) incelenmelidir. (İSTANBUL V.)


İ D A R E


* BÖLGE VALİLİKLERİ kurulmalıdır. Kurulduğu yerin Valisi aynı zamanda Bölge Valisi olmalıdır: Bölge Valilikleri Bölgesel teknik Koordinatör olmalıdır. Bölge Kuruluşları da bu Valiliğe bağlanmalıdır. (İST. S.B.F. DEK., MERSİN - ORDU - MANİSA - ÇORUM - TRABZON VALİLİKLERİ)

* Bölge Kuruluşları asgariye indirilmeli veya kaldırılmalıdır. (ADANA - KARS - BİTLİS UŞAK - NEVŞEHİR - ZONGULDAK - KIRŞEHİR - GÜMÜŞHANE - KIRKLARELİ - ESKİŞEHİR VALİLİKLERÎ)

* Bölgesel kuruluşlar ancak Kanunla kurulabilmelidir. (SAMSUN - ÇANKIRI - MERSİN - SİİRT- BOLU -VALİLİKLERÎ)

* Valiler Bölge Kuruluşları üzerinde de yetkili kılınmalıdır. (YOZGAT - ANKARA - AFYON VALİLİKLERİ)

* Bölgeler Genel Müfettişliklerce denetlenmelidir. (HAK İŞ .SEN. KONF.)

* Madde 116: Mahalli idareler birlik kurabilmelidirler. Bu yönelim kaynak israfını önler. (ANKARA V.)

* Mahalli idarelerin karar organları seçimle, icra organları tcıyinle işbaşına gelmelidir. (TOKAT V.)

* Valilerin Mahalli idareler üzerindeki yetkileri artırılmalıdır. Plan ve program uygulamasında etkin hale gelmelidirler. (KIRKLARELİ V.)

* ''Yerel İdarelerin denetimi kim ve hangi hallerde yapabilir, kanunla düzenlenir'' denmelidir. Bu idarelere verilecek görevlerin gelir kaynakları da gösterilmelidir. Kentleşmenin artığı nazara alınmalıdır. (İST. S. BİL. F. DEK.)

* Yerel yönetimler seçimle gelmelidir. (T. MİMARLAR O. BİR. O.D.T.Ü.)

* Yerel İdareye seçilenlerin görevleri yargı kararı ile son bulmalıdır. (İST. S. BİL. F. DEK., T. MİMARLAR O. BİR.)

* Özel idare olanakları artırılmalıdır. (ADIYAMAN V.)

* Valiler teminata bağlanmalıdır. (UŞAK V.)

* Valilerin tarafsız olduğu Anayasada vurgulanmalıdır. (EDİRNE V.)

* Valilik siyasi parti ve iktidarın karışamıyacağı bir organ haline getirilmelidir. (ESKİŞEHİR V.)

* Vali atamaları Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri, Başbakanlık Müsteşarı, İçişleri Bakanlığı Müsteşarı, Danıştay'dan İdari Menşeli bir üye, En Kıdemli Eylemli bir Vali, Merkez Valilerinin Seçeceği bir Validen oluşacak kurul tarafından seçilmelidir. (SİVAS V.)

* Valiler, özel idareler marifetiyle yerel ve bölgesel kalkınmaya katılmalıdır. (TRABZON V.)

* Valilere Genel Arama Yetkisi verilmelidir. (KASTAMONU V.)

* Valiler Başbakanlığa bağlanmalıdır. (SİİRT - BALIKESİR VALİLİKLERÎ)

* Valilik, Hakimlik gibi bir Anayasal Kuruluş olmalı, yetki sınırı Anayasa'da belirlenmelidir. (MUĞLA - YOZGAT VALİLİKLERİ)

* Valileri Cumhurbaşkanı'nın atadığı Yüksek İdare Kurul atamalıdır. (ARTVİN V.)

* Valileri Yüksek Yöneticiler Şûrası atâmalıdır. (ANKARA V.)

* Valiler doğrudan Cumhurbâşkanlığına bağlanmalıdırlar. Olmazsa atanmaları Yer değiştirmeleri veya Merkeze atamaları belli kurallara, bağlanmalıdır. (AYDlN ve BİTLİS VALİLİKLERİ)

* Teminatlı bir idari şûra oluşturulmalı ve Valiler bu şura ve Başbakan tarafından inha ve Cumhurbaşkanı tarafından atanmalıdır. (SİİRT - SİNOP - BALIKESİR VALİLİKLERİ)

* Madde 115: Bucak teşkilatı kaldırılmalıdır. (İSTANBUL, V., KOCAELİ V., MUĞLA V.)

* İller İdare ve Mâli Yönden güçlendirilmeli, sınırlı ademi merkeziyet getirilmeli; KİT'lere ve Adliye'ye Valilerin gözetimi ve KİT'lere yönetimde Valilerin Denetimi esası getirilmelidir. (SİNOP V.)

* Merkezi İdareye ağırlık verilmelidir. (MUŞ - KOCAELİ - BİTLİS - HATAY - İSTANBUL VALİLİKLERİ, T. ZÎR. OD. BİR.)

* Merkezi ve mahalli idarelerin görev ayrımı ilke maddesi Anayasaya konmalı, gelir dağılımı görevle dengelenmelidir. Merkez ve taşradan, çok sayıda yetki genişliğine sahip kuruluşları meydan verilmemelidir. (MUĞLA V.)

* Aşırı merkeziyetçilik, çoğulcu demokrasiye aykırıdır. (ANKARA i.T.i.A.)

* Belediye ve Mahalli idareler kaldırılmalıdır. (FIRAT Ü.) .

* Belediye Özel idare ve metropol şehirler, Merkezi genel idare ilişkiler iyi düzenlenmelidir. Valiler denetleyebilmelidir. (İSTANBUL V., TEKİRDAĞ V.)

* İlçeler temel kalkınma ve yönetim birimi olmalıdır. (MERSİN V.)

* Köy Yönetimi (442 S.K.) Yalnız idari birimdir. Oysa ki Anayasaya göre tüzel kişilikleri vardır. Bu iki nitelik birleştirilmeli, tarım reformu gerçekteştirici yönde birleştirilmeli, köyler ortak zirai donatım malzemesi alabilmeli, satış ve tüketim konularında fonksiyonel kooperatifçilik yapabilmelidir. (MERSiN V.)

* Madde 117 - 119: Memurlarla İlgili Hükümler:

* Meslek Grupları özel uğraş alanlarında bir siyasi parti gibi hareket edememeli, politik amaçlı güç ve eylem birliği girişiminde bulunamamalıdırlar. (YARGITAY)

* Memurlar sendika kurabilmeli, grev yapabilmelidir. (T. HUKUK K., iST, VET. F.)

* Memurlar görevlerinden istifa etmeden aday olamamalıdırlar. (İST. HUKUK, NEVŞEHİR - ORDU VALİLİKLERİ) .

* Memurlar bir partiden aday olabilmek için istifa etmelidirler. Kazanamayarı bir dönem memuriyet yapamamalıdır. (BURDUR .- ORDU -VALİLİKLERİ)

* Bütün memuriyetlerde yöresel ve anayasal mecburi hizmet getirilmelidir. (ARTVİN V.)

* İdarenin görev ve yetki sınırı Anayasa'da belirlenmeli, takdir hakkı sınırları gösterilmeli; yangının buna müdahale hakkı olmamalıdır. (HAK-İŞ SEN. KONF.)

* Atamalarda liyakat gözetilmeli nakillerde siyasal iktidar idarenin tarafsızlığını zedeleyecek bir davranışa girememelidir. Anayasada hükümetin idari işlerinin genel idare usulüne göre yürütüleceği belirlenmelidir. (İST. S. B.F. DEK.)

* Memurlara partizan baskılar Anayasa Hükmü ile önlenmelidir. (HAK-İŞ SEN. KONF.)

NOT: Memurlarla ilgili diğer öneriler 43. sayfadadır.


ÖZERK KURULUŞLARLA İLGİLİ GENEL ÖNERİLER:


* Özerk kisvesi altında sorumsuz kuruluşlara yer verilmemeli. Özerk kurumların idari makamlarla ilişkileri Anayasada saptanmalıdır. (MUŞ V., ES. VE. SAN. KONF.)

* Üniversiteler ve TRT ile ilgili çalışmalar 1961 Anayasasındaki gibi olmalıdır. (AFYON V.) (Afyon Valiliğine göre dengeli öğretim üyesi tevziini bir kurul yapmalıdır.)

* İdari Özerklik, bilimsel özerkliğin güvencesidir. (ÇAĞDAŞ GAZ. DER., ANKARA HUKUK, İST. HUKUK, ES. İŞ. FK.)

* Özerklik tanınmalı ancak özerk kurumlar devlet içinde devlet olamamalıdır. (T. EKO. KU.)

* Özerk kuruluşlara atamaları Cumhurbaşkanı yapmalıdır, (Odalar Birliği)

Madde 120 - Üniversiteler:

* Bilimsel özerklik yeterlidir. (HARİTA MÜH. OD.)

* Bilimsel özerklik yeterlidir. Bilimsel özerklik de ideolojik şartlandırma hürriyeti olarak kullanılmamalıdır. (HAK-İŞ SEN. KONF.)

* Üniversiteler tamamen özerk olmalıdır. (İST. HUKUK., PROF. C. ÜÇOK, S, B. F., ADANA İ.T.İ.A., İST. İD. İL. ENS.)

* Üniversiteler serbest araştırma ve yayın yapabilmelidirler. (İST. VET.FA.)

* Batı demokrasilerinde üniversite özerkliği yer almaz. YÖK. yönetsel özerklik yanısıra, bunun ayrılmaz parçası olan bilimsel özerkliği de kaldırmıştır. (ANKARA İ.T.İ.A.)

* İdari ve bilimsel özerklik 1961 Anayasasındaki gibi kalmalıdır. (BARO. B., ANKARA VE İST. HUKUK)

* Üniversite öğretim üyeleri ve öğrenciler siyasi partilere girememelidir. (KIRŞEHİR V.)

* Özerklik sırf düşünce ve öğretide kalmalıdır. (TOKAT V.)

* İdari özerklik de bilimsel özerkliğin bütünleyici öğesidir. (ANKARA HUKUK)

* Devletin tahribine yönelik faaliyetleri önlenmelidir. (TUNCELİ V.)

* Üniversiteye polis girerse özerklik zedelenir tarzında garip bir özerklik anlayışına bürünmüşlerdir. Bu yolla üniversitelerde olayların yoğunlaşmasına yöneticileri neden olmuştur. (Odalar Birliği)

* Y.Ö.K., sistemine son verilmeli, 1488 sayılı Kanunla Anayasanın 120, maddesinde yapılan, değişiklik birimi tercih edilmelidir. (ANAYASA MAH.)

Madde 121 - Radyo ve Televizyon İdaresi ve Haber Ajansları:

* Siyasi partilerin karşılıklı söz düelloları niteliğinde olan ve haber niteliği olmayan hususlar TRT Haber Programlarında yayınlanamaz hükmü Anayasada yer olmalıdır. (DOÇ. İ. KAPLAN)

* TRT Genel Müdürünü Cumhurbaşkanı seçmelidir. (BURDUR V.)

* Devletin tahribine yönelik faaliyetler önlenmelidir. (TUNCELİ V.)

* TRT ve Anadolu Ajansının tarafsızlığını sağlamaya 121. madde yeterli olamamaktadır. (İZMİR GAZ. DER.)

Madde 122 - Kamu Kurumu Niteliğindeki Meslek Kuruluşları:

* Siyasetle uğraşamayacakları Anayasada belirlenmelidir. (YARGITAY, HAK. SAV. YÜK. KU., VAN V.)

* Sadece mesleki faaliyetle bulunabilmelidirler. (İSTANBUL V.)

* Kendi meslek alanlarına giren her konuda gerektiğinde yasa, tüzük, ya da yönetmelik tasarısı önerme hâkkına sahip olmalıdırlar. Bu öneriler, yasama yürütme orgânınca önerilen diğer yasa, tüzük ve yönetmelik tasarıları gibi dikkate alınmalı ve değerlendirilmelidir. Bunun için Oda yönetim organları kendi içinde seçimle gelmelidir. (T.M.M.O.B.)

* İdare Seçilmiş organları bir yargı mercii kararı olmaksızın geçici ya da sürekli olarak görevinden uzaklaştıramamalı, meslek kuruluşlarının tüzükleri yönetim ve işleyişleri demokratik esaslara aykırı olamaz denmelidir. (T.M.M.O.B.)

* Mesleki kamu kuruluşlarının seçimlerine üyelerin çoğunluğunun katılması sağlanmalıdır. (T. EC. B.)

* İdare seçilenleri yargı kararı olmadan görevden, uzaklaştırmamamalıdır. (T.ZİR. OD. BİR.)

* 1961 Anayasasındaki gibi kalmalıdır. (BAROLAR B.)

* Kuruluş ve işleyişleri ciddi şekilde devlet denetimi altında olmalıdır. Seçim, yönetim ve denetimleri ciddi olarak ele alınmalı, siyaset yapamamalıdırlar. (T.İ.S.K.)

Madde 123 - Olağanüstü Haller:

* Yeni Anayasada olağanüstü hallerin belirlenmesi ve kabulü zorunludur. (İST. TIP., ANKARA HUKUK, PROF. F. ESEN, KASTAMONU - EDİRNE - ESKİŞEHlR - ADANA - KARS - KAYSERİ - ADIYAMAN - RİZE - KAHRAMANMARAŞ VALİLİKLERİ)

* Olağanüstü hal uygulaması sivil idare tarafından yürütülmelidir. (SAMSUN - TUNCELİ - SİİRT VALİLİKLERÎ)

* Olağanüstü haller yasada kesin ve açık olarak belirlenmelidir. (MARDİN V.)

* Fevkalâde hallerde valilere, sıkıyönetim komutanının yetkileri verilmelidir. (AYDlN V.)

* Cumhurbaşkanı bu dönemde yüce divana sevk edilebilecek bir suç işleyen bakanı azledebilmeli, Meclisi feshedebilmelidir. (AYDIN V.)

* Valiler yörelerinde oloğanüstü hal ilan edebilmelidir. (BİTLİS V.)

* 123/1. maddedeki olağanüstü hal sınırları genişletilmelidir. (İST, HUKUK) (BAK: 34-40) ve (MANİSA V.)

* Anarşik olaylar ve terör nedeniyle olağanüstü hal ilan edilmelidir. (AS. Y. İD. MAH.)

* 123. Maddeye işlerlik kazandırılmalıdır. (Kamu düzenini veya kamu güvenliğini önemli surette terdit eden durumların baş göstermesi halinde olağanüstü hal ilanı nedeni olmalıdır. İlan edecek organ, süresi, nedenleri, kaldırma yöntemi, uygulanacak hükümler, Anayasada belirlenmeli, diğer uygulama çıkarılacak kanunlara bırakılmalıdır. (AS. YARGITAY)

* Beynelminel terör olayları da 123. maddeye dahil edilmelidir. Bu dönemde temel haklar kısıtlanmalıdır. (DANIŞTAY)

* Bakanlar Kurulu, doğal afetler, ülkenin karşılaşabileceği önemli ve ciddi ekonomik güçlükler nedeniyle olağanüstü hal ilan edebilmeli ve derhal Meclisin onayına sunmalıdır. Süresi 6 ayı geçmemeli ve 1 defa uzatılabilmelidir. (İST. S. B. F. DEK.)

* Cumhurbaşkanının bu hallerde fevkalade yetkileri olmalıdır. (ES. İŞL. FAK., MANİSA V.)

* Bu hallerde temel haklar sınırlanmalı veya askıya alınabilmelidir. (AĞRI V.)

* Olağanüstü haller kanunu belli sürede çıkarılmalıdır. Bu hallerde çalışma, ücretle ilgili hükümlerde yer almalıdır.(T.İ.S.K.)

* Cumhurbaşkanı fevkalade hallerde kabineyi azil veya Meclisi fesh edebilmelidir. (ES. İŞ. FAK., ZONGULDAK V.)

* Bu döneme geçiş nedenleri ve yöntemleri kesin olarak belirlenmelidir.(YARGITAY)

* Temel haklar bir sürede sınırlandırılmalı, (Süreli alarak) ancak özüne dokunulmamalıdır. (T. EC. DER.)

* Fevkalâde hale Cumhurbaşkanı ile irtibatlı olarak Bakanlâr Kurulu karar vermelidir. (T. ZİR. OD. BİR.)

* Cumhurbaşkanı ilan edebilmeli, belirli bir süre bu hallerde Anayasa askıya alınabilmelidir. (Bu karar alınmadan Ana Muhalefet Partisi lideri Başbakan ve Cumhuriyet Konseyinin mütalası alınmalıdır.)

* Özgürlükler fevkalâde hallerde sınırlanmalıdır. (DANIŞTAY, T. HUKUK K.)

Madde 124 - Sıkıyönetim ve Savaş Hal:

* Sıkıyönetim hallerinde özgürlüklerin kısıtlanması 15 günü geçmemelidir. (UŞAK V.)

* 1402 sayılı Kanunun 2301 sayılı Kanunla Değişik 23. Maddesi uyarınca sıkıyönetim kalksa bile eldeki işler bitinceye kadar askeri mahkemelerin görevleri devam etmektedir. Anayasanın Geçici 21. Maddesine yeni Anayasada yer verilmeli. (AS. YARGITAY)

Madde 126 - Bütçe:

* Bütçe ile ilgili 126, 94 ve 127-128. Maddelere yeni kriterler getirilmelidir. Yeni hizmet alanları yürürlükteki kanunlar hilafına bütçe ile getirilmelidir. Bütçe ile Maliye Bakanına ödenekleri artırma yetkisi verilmemelidir. Kanunla artırılabilir denmelidir. Katma Bütçeler disipline edilmeli ve sınırlandırılmalıdır. (SAYIŞTAY)

* Bütçeye, bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulmamalıdır. (İST. V.)

* Bir mali yılın bütçe hesapları en geç ertesi mali yılın 6. ayına kadar Parlementoya ve Sayıştaya sunulmalı ve Sayıştayda incelemelerini tamamlayarak raporunu 3 ay sonunda teşri organa tevdi etmelidir. Bu suretle gelecek mali yıla ait bütçe Parlementoya sunul duğunda bir evvelki bütçe yılına ait kesin hesap ve bunâ ait Sayıştay raporu da gelmeli ve her iki belge bir arada mukayeseli olarak incelenip değerlendirilmelidir. (İST. , S. BİL. ENS. DEK. Prof. BEDİİ FEYZİOĞLU)

Madde 127 - 128 Sayıştay:

* Sayıştay, Meclis adına denetim yapar. 127, Maddede ''Genel ve Katma Bütçeli Daireler ile Mahalli İdarelerin ve bu daireler ve idarelerin bütçelerinden kaynaklanan idare ve kurumların (Kamu iktisadi Teşebbüsleri Dahil) Sayıştayca denetlenir.'' denmelidir. (Sayıştay)

* Kamu İktisadi Teşekkülleri bu yalla yargı dışında da denetlenebileceklerdir. Yüksek Denetleme Kurulu Sayıştayın bünyesine alınmalıdır. Bu yolla KİT'lerin denetimi idareye bağlı bir kurumca yapılmamış, bu husus önlenmiş olur. Eğer bu yapılamayacaksa hiç olmazsa yıllık hesap sonuçlarını ve istenen bilgileri Sayıştaya göndermekle yükümlü tutulmalıdırlar.

Sayıştay ilanları hakkında Danıştay'a dava açılabilir mi?

6.1.1982 tarih ve 2577 sayılı Kanunun 2. maddesi şimdilik idareyi yargı denetimi dışında bıraktı. Yeni Anayasada bu husus açıkça vurgulanmalıdır. Sadece rücu edilen üçüncü şahısla Danıştay'a dava açabilmelidirler.

Sayıştay meslek mensupları hâkim teminatına kavuşturulmalıdır.

Sayıştay Meclise her sene 128. Maddeye göre bütçe harcamalar hakkında genel uygunluk bildirimi ve rapor sunmaya mecbur olmalıdır. 120. Madde en geç 1 yıl demektedir. 128. Maddedeki bu süre korunmalıdır. (SAYIŞTAY)

* Kararları Danıştay denetiminden geçmelidir. (İST. HUK)

* Sayıştay ilanları hakkında Danıştay'da dava açılamamalı, dava dairelerinde karara bağlamalıdır. Rücu edilen 3. şahıslar ise Danıştay'da dava açabilirler. (832 ve 1050 S. kanunlar) (MUHTARLAR FED.)

* Sayıştay mahalli idareleri de denetlemelidir. (İST. V.)

Madde 129 - Kalkınma Planı ve Devlet Planlama Teşkilatı:

* DPT, Yürütme gibi hareket edememelidir. Anayasada sadece kalkınma plana dayandırılır ve DPT kurulur denmektedir. Karma ekonomi esasen plandır. DPT'nın görevleri Anayasanın 129 ncu maddesinde belirlenmelidir. (T. EKO. KU.)

* Beş yıllık planlar çerçevesinde, hükümetler yıllık planlar yapmalı, plan özel kesim için yol gösterici, kamu kesimi için bağlayıcı olmalıdır. Anayasada ilkeleri belirlenmelidir. (SAYIŞTAY)

* Beş yılda bir seçim yapılır ve plan beş yıllık olursa dengeli oluşur. (HAK-İŞ SEN. KONF.)

* Plan, kalkınmanın ana hedefini tayin etmelidir. (T. ZİR. OD. BİR.)

* D.P.T. dânışman olarak kalmalıdır. (S.B.F., ZONGULDAK V.)

* Daha etkinleştirilmelidir. (ADANA İ.T.İ.A., KOCAELİ V.)

* Bölge kuruluşları da olmalıdır. (SİİRT V.)

* Valiler, planlamada yöre ihtiyacı için temsil edilmelidir. (BİTLİS V.)

* İktisadi, sosyal ve kültürel kalkınma mekan'sal boyutları da gösteren bir plana bağlanır. Kalkınma bu plana göre gerçekleştirilir. (T.M.M.O.B.)

* Ekonomik ve sosyal yaşamda D.P.T. çok etkili bir duruma getirilmeli, siyasal iktidarın etkisinden kurtulabilmelidir. Bu teşkilata plan yapımı yanında Fransa'daki EKONOMİK-SOSYAL KONSEY gibi çalışma olanağı verilmeli planı uygulamanın Anayasada müeyyidesi olmalıdır. Ekonomik her tasarı ve kararnamede olumlu görüşü alınmalı, oluşma ve işlerliğinde sağlamlık olmalıdır. (ANAYASA MAH.)

Madde 126 - Bütçe ile İlgili Olarak T.C. Merkez Bankasının Önerisi:

Anayasaların 126/Son. maddesinde, ''Bütçe kanununa bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz.'' denmektetlir. 64. madde hükmü de bu yoldadır. Oysa ki, 1974 yılı bütçe kanununun 61. maddesiyle, bütçenin getirdiği ödemelerin zamanında yapılabilmesi ve tahsilatın göstereceği mevsimlik dalgalanmaların bu ödemeleri olumsuz yönde etkilemesinin önlenmesi gerekçesi ile 1974 Mali yılı içinde T. C. Merkez Bankasından yeteri kadar kısa vadeli avans almaya Maliye Bakanı yetkili kılınmış ve kullanılacak avansın miktarının Merkez Bankası ile Maliye Bakanın ortaklaşa saptayacağı öngörülmüştür. Halbuki 1211 sayılı Merkez Bankası Kanunun 50. maddesinde Hazineye açılacak kısa vadeli avansın (Genel Bütçe ödenekleri toplamının % 15'i) olarak sınırlı tutulmasına âmirdir. Keza 70. madde ile (Bütçe kanuni karşılıklarının % 50'sinin KİT yatırımlarında kullanılması hükmü) bütçe ile ilgili olmadığından Anayasa Mahkemesi bu hükümleri sonradan iptal etmiştir. 1975 Bütçe Kanunun 75. maddesinde Maliye Bakanının özel iç istikraz çıkarma yetkisi tanındı ve KİT'ler yerine, teşekkülleri yerine teşebbüsleri dendi. Ve KİT'ler tarafından çıkarılan bonolara ''Hazine kefaleti vermeye ve 1211 sayılı kanunun 50. maddesi uyarınca avans açtırmaya Maliye Bakanı yetkili kılındı. 1978-1981 yılı bütçelerine de ''Özel otomatik bütçe'' başlıklı maddeler kondu. Oysa ki, bu tür tasarruflar özel tahkim kanunları ile düzenlenebilirler. Bu nedenlerle yeni Anayasada Maliye Bakanlığının bütçe kanunu ile birlikte bu şekilde yönetim tanınmamalıdır. (T.C. Merkez Bankası)

* Bütçe ile ilgili TÜSİAD'ın Görüşü:

* ''Ulusal paranın tedavül hâcminin genişletilmesi esasları kanunla düzenlenir. Tedavül hâcminin artırılması o yetki kamu sektörü ihtiyaçları ile, kamu yatırımlarının büyüklükleri ile ilgilendirilemez.'' (TÜSİAD)

Madde 112/SON-K.İ.T., Kamu Tüzel Kişiliği ile İlgili Görüşler:

* KİT Denetim ve Koordinasyon kurulu oluşturulmalıdır. (İST. S. BİL. F. DEK.)

* KİT'lerin denetimi etkinleştirilmelidir. (MARDİN V.)

* Sırf hesap kontrolu olarak Meclis Denetimi devam etmelidir. (İST. HUKUK)

* KİT'lerin denetimi Sayıştay tarafından yapılmalıdır. (SAYIŞTAY)

* ''Kamu tüzel kişiliği ancak kanunla ve kanunun verdiği yetki ile kurulur.'' hükmüne karşılık Bakanlıklar, ancak Devlet Dairelerinin Devlet Bakanlıklarına bağlanmasına ilişkin 4951 sayılı Kanuna dayanılarak kurulmaktadır. Bu nedenle Kuruluş biçim ve çalışma usulleri Kanunla düzenlenir denmek suretiyle 112/3. maddeye açıklık getirilmelidir. (DANIŞTAY)

* KOOPERATİFLEŞME'ye önem verilmelidir. (ADANA İ.T.İ.A., T. ZİR. OD. BİR.)

Memurlarla İlgili Diğer Görüşler:

* İşçi memur ayırımı - Kamu hizmeti görenler: - Kamu hizmeti görenler, çalışanların hak ve koşullarına bağlıdırlar. Ancak, maddede ''Kamu hizmeti özelliği gözönünde tutularak özel düzenleme yapılır.'' denmelidir.

''Kadro ihdas, iptal ve değişikliği kanunla düzenlenir'' denmek suretiyle maddeye açıklık getirilmelidir. (SAYIŞTAY)

Madde 111 - Milli Güvenlik Kurulu ile İlgili Öneriler:

* Danışman olarak kalmalıdır. (S.B.F.)

* Anâ Muhalefet Partisi Lideri de Milli Güvenlik Kuruluna girmelidir. (TUNCELİ V., Odalar Birliği) .

* Milli Güvenlik Kuruluna Cumhurbaşkanı 3 üye seçmeli, Ana Muhalefet Partisi Lideri de Kurula iştirak etmelidir. (İST. HUKUK).

* Kararları uygulanabilir olmalıdır. Meclis Başkanı da Ana Muhalefet Partisi Lider de Kurulun Tabii Üyesi olmalıdırlar. (NEVŞEHİR V.)

* Etkin hale getirilmelidir. (T.İ.S.K.)

* Geliştirilmeli. bağımsız hale gelmeli. bilhassa Atatürk ilkeleri ve insan hak ve özgürlüklerinin korunması bakımından ve sosyal yapıda meydana gelecek çarpıklıklar da bu yolla önlenmelidir. (ANAYASA MAHKEMESİ)

Madde 130 - 131 - Tabii Servet ve Kaynakların Aranması, İşletilmesi, Ormanlar, Orman Köylüsünün Korunması, Ormanların Geliştirilmesi:

* Anayasanın 131. maddesindeki Ormânların hiçbir suretle daraltılamayacağı İlkesi yeniden düzenlenmeli ve kültür arazisi veya turistik tesis yapılabilecek yerler için özel hükümler getirilmelidir. (MUĞLA V.)

* Orman sınırlanmalı, tarım alanları belirlenmeli, kültür arazileri işgal edilememelidir. (ESKİŞEHİR V.)

* Anayasanın 131. maddesi yeniden düzenlenmelidir. (ANKARA HUKUK)

* Doğa ve Ormanlar kesin olarak korunmalıdır. Ormanlar hakkında uzun vadeli planlar yapılmalıdır. Orman yangınlarının baş nedeni insan faktörüdür. (İST. ORMAN FAK.)

* Orman niteliğini yitiren yabani zeytinlikler, meyvelikler haline getirilmeli, tarıma terk edilmelidir. (MİLAS ZİR, OD.)

* Tarihi bölgelerin tesbiti, korunması ve geliştirilmesi, Devlet Büvencesi altına alınmalıdır. (HARİTA VE KAD. MÜ. O.)

* Doğa ve çevrenin korunması Devletin görevidir. İskan ve sanayi kuruluş alanları tesbit ve tarım arazisi sahalarının kaybı önlenmelidir. (FIRAT Ü.)

* Doğal kaynakların, kıyıların tarihi eserlerin korunması doğrudan veya özet teşebbüs eliyle işletilmesinin kanunla düzenleneceği Anayasada belirlenmelidir. (ANAYASA MAH.)

Madde. 132- 135 - Yargı ve İlgili Genel Öneriler

* Yargıyı denetleyen Anayasal bir yönetim organı gereklidir. (BALIKESİR V.)

* Yargı ile ilgili ana ilkeler (Bağımsızlık, adalet dağıtımında tarafsızlık ilkeleri, atama, yükselme, görevde kalma uzaklaştırma ve diğer özlük işlerine ilişkin esaslar) Anayasada yer almalı, ayrıntılar özel yasaya bırakılmalıdır: (DOÇ. Dr. İ. KAPLAN)

* Yargı Bağımsızlığı ve yansızlığı kesinlikte korunmalıdır: (S. B. F., VET. H. BİR., KlRKLARELİ V.)

* Adli yargıda da bölge mahkemeleri kurulmalıdır. (S. B. F.)

* Yargısal , denetim siyasal mekanizmanın işlemesini güçleştirici nitelikte olmamalıdır. (S. B. F., ES, VE. SAN. KONF.)

* Yargı bağımsızlığı ve hakim güvencesi bir arada düşünülmelidir. Bunlar, halkın haklarını alabilmesi için çıkarılmış ve tanınmış güvencelerdir. Hakimi maddi sıkıntıdan kurtarmak teminatın bir parçasıdır. (ANAYASA MAHKEMESİ)

* Yargı yolu idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı açık olmalıdır. (BARO. BİR., TÜRK-İŞ)

* Yargı bağımsızlığı 1961 Anayasasındaki gibi kalmalıdır. Savcılar hakkında da 1961 Anayasasının 137. maddesindeki ilkelere sadık kalınmalıdır. (BARO. BİR., SAYIŞTAY, AFYON ve YOZGAT VALİLİKLERİ)

* Bağımsız, denetlenen, dengeli yargı. (SİNOP, TUNCELİ VALİLİKLERİ, T. EC. BİR.)

* Usül hükümleri sadeleştirilmeli, yetenekli yargıç seçimi yapılmalı, iyi denetlenmelidir. (AMASYA V.)

* Hâkim Teminatının görevde lakayıtlık, sorumsuzluk ve keyfilik anlamına gelmeyeceği Anayasada vurgulanmalıdır. (MUŞ V.)

* İşleri süratle yürütme yöntemi getirilmelidir. (MUĞLA, KIRKLARELi VALİLİKLERİ, SAYIŞTAY, HAK-ÎŞ SEN. KONF.)

* 1961 Anayasası ile Hukuk Devleti yargı devletine dönmüştür. (ANKARA VALİSİ)

* Memurların işledikleri suçlardan dolayı özel yargı kurumları kurulmalıdır. Memurin Muhakemat Kanunu ve 1609 sayılı Kanunlar hükümleri gereğince Memurların memurlar muhakeme etmeden adliye ve savcının eli kolu bağlı kaldığı için önlenmelidir. (İST. GAZ. HALK. İL. Y.O.K.)

* Savcı, suç kolluğunun âmiridir denmelidir. Zira Cumhuriyet Savcısı Ceza Yargılama Usul Kanununun 154. maddesine rağmen zabıtaya hakim olamamaktadır. (İST. GAZ. HALK. İL, Y.O.K.)

* Adli zabıta oluşturulmalıdır. (O.D.T.Ü.)

* Yargı bağımsızlığı 1961 Anyasasındaki gibi kalmalıdır. (ANKARA HUKUK, AS. YARGITAY)

* Hâkimleri Devlet Başkanı atamalıdır.

Sorgu Hâkimliği kaldırılmalıdır.

Savcılık, Kamu avukatlığı olmalıdır. (HATAY V.)

* M.G.K.'nın yeni çıkardığı kanunlar paralelinde özgür olabilirler: (MANİSA V.)

* Yargı kendini yaratan devletten soyutlanmamalıdır. Yargı, yasama ve yürütmenin etki alanına girmemelidir. Hâkim bir memur değildir. Hakimin bağımsızlığı sağlanmadıkça yargı erki gereken biçimde görev yapamaz. O zaman, Adalet Mülkün Temeli olamaz. (YARGITAY)

* M. 114. korunmalıdır. Huzursuzluk idarenin kanunsuz işlemlerinderi ve iptal kararlarının uygulanmamasından ileri gelmektedir. (PROF. C. ÜÇOK)

* Tabii hâkim ilkesine yeniden dönülmelidir. (ÇAĞDAŞ GAZ. DER.)

* Yargı denetimi milli iradeyi kullananların buna uygun hareket edip etmedikierinin denetimidir. (HAK. SAV. YÜK. KU.)

* Yüksek Mahkeme üyelik yaşı 70'e çıkarılmalıdır. Hâkim (ve Savcıların aylık ödenekleri özel kanunla düzenlenir denmelidir. HAK. SAV. YÜK. KU.)

* Adli zabıta oluşturulmalıdır. Önleyici kolluktan ayrılmalıdır. Ana ilkeleri Anayasada belirlenmelidir. Zira, işlenen suçu önleyip el koyan ve belki direnmeye uğrayan kolluğun, olayın hem tanığı hem soruşturucusu, hem de şikâyetçisi olması adalete yarardan çok zarar getirmektedir. (YARGITAY)

* Kanunlar kodifikasyonunu yapacak önlemler Anayasada belirlenmelidir. (HAK-İŞ SEN. KONF.)

Madde 145 - Anayasa Mahkemesi ile İlgili Görüşler:

* Anayasaya aykırılık iddiası (Kanunlarla ilgili) bir süre ile kısıtlanmalıdır. (KOCAELİ V.)

* Biçimsel denetlme daraltma getirilebilir. (HAK. SAV. YÜK. KU.)

* Anayasa değişikliklerinin esastan denetlenmesi önlenebilir. Biçimsel denetim daraltılabilir. (B. SAVCI ve 23 ÖĞ. ÜYESİ, ESKİŞEHİR İŞ. FAK.)

* Aanayasa Mahkemesi Meclis üzerine çıkamamalıdır. (AMASYA V., MANİSA V., ANKARA İ.T.İ.A., TRABZON İ.T.İ.A., iSTANBUL TIP VE TÜRK-İŞ)

* Anayasa Mahkemesi yetkili üyesi Kanun çıkmadan Meclis Komisyonuna çağrılıp Anayasaya aykırıltık konusunda görüşü alınmalıdır. (MUŞ V.)

* Esas Hakkında verdiği karar konusunu yeniden inceleyememeli, kararlarında istikrar sağlanmalıdır. Ayrıca, meselâ, Kanunun yürürlüğünden itibaren 5 sene geçince artık kanunun Anayasaya aykırılığı ileri sürülememelidir. Şekil ve usül noksanlığı iptale değil ikmale neden olmalıdır. (MUŞ. V.)

* İptal kararları 2/3 oyla verilebilmelidir. (ARTVİN V., SAYIŞTAY, PROF. C. ÜÇOK)

* Büyük Millet Meclisinin iradesi dışında kanunların ruhunda değişiklik yapılamamalıdır. (FIRAT Ü.)

* Sadece Anayasanın özüne aykırılık denetimi yapabilmelidir. (TEKiRDAĞ V.)

* Kararları, yasama meclisinden çıkmış gibi olmamalıdır (EDİRNE V.)

* Kararları, Devlet Başkanınca onaylanmalıdır. (ATATÜRK Ü.)

* İptal edilen kanun, 1 yıl içinde yasama Meclisi tarafından yenisi çıkarılıncaya kadar yürürlükte kalmalıdır. (HAK. SAV. YÜK. KU.)

* Disipline edilmelidir. (BURSA İ.T.İ.A.)

* Anayasa değişikliklerini biçim yönünden denetim esasen denetimine dönüşmemelidir. Yalnız Meclis iradesini çarpıtan biçim denetimi yapılabilmelidir. Kararlarında vasıflı çoğunluk aranmalıdır. Yasama Meclisi Anayasa Mahkemesine üye seçimi belli süre savsaklarsa bu biçimi Cumhurbaşkanı yapmalıdır. İptal edilen yasa Mecliste öncelik ve ivedilikle görüşülmelidir. (ANKARA HUKUK)

* Önceden denetim gerekir. (PROF. Dr. F. ESEN, ÇORUM V.).

* Kanunlar yayınlanmadan Anayasa Mahkemesince İncelenmelidir. (ADANA İ.T.İ.A.)

* Yasa iptal edilmemeli, yürürlüğe girmesini engelleyici biçimde karar verilmelidir. (EGE İKT. FAK.)

* Yetkileri sınırlanmalıdır. (KÜTAHYA V.)

* Yasaları esastan inceleyebilmelidir. (BALIKESİR V.)

* Anayasa Mahkemesine başvuracaklar sınırlanmalıdır. (Cumhurbaşkanı, Yüksek Yargı Organları, Grubu Olan Siyasi Partiler) (MANİSA- ÇANKIRI VALİLİKLERİ)

* İptal edilen kanun veya maddeleri yerine yeni kanun çıkarılması süre ile sınırlanmalıdır. (NEVŞEHİR V.)

* Kanunlar yargılanmadan Başbakân, Cumhurbaşkanı veya Meclis Başkanlarından her biri Anayasaya aykırılığı iddia edebilmeli ve Anayasa Mahkemesi bu konuyla ilgili olarak bir ay içinde karar vermelidir. (KAHRAMANMARAŞ V.)

* Anayasa Mahkemesinin iptal kararı yasaların iptal edildiği sonucunu doğuracağı. Anayasada belirlenmelidir. Anayasa Mahkemesi bir iptal isteğini reddedince bir kararından bir diğer dava zımnında 2/3 oyla dönebilmelidir. Şekil bozukluklarından iptal ancak esasa etkili ise kararlaştırılabilmelidir. (YARGITAY ve HAK. SAV. YÜK. KU.)

* Kanun ve tüzüklerin Anayasaya uygunluğunu denetlemelidir. Anayasa değişikliklerini denetleyememelidir. Biçim yönünden iptalde yasama organına süre tanınmalıdır. Kararları 2/3 oyla alabilmelidir. (F. ÇOKER)

* Yüce Divan Anayasa Mahkemesinden ayrılmalı, Yargıtay Ceza Daireleri Başkan ve Üyelerinden seçimle oluşturulmalıdır. (HAK. SAV. YÜK. KU.)

* Yüce Divan yeniden ele alınmalıdır. (TİC. VE SAN. OD.)

* Anayasaya aykırılığı Anayasa Divanı incelemelidir. Af ve seçim Kanunu değişikliğindeki tutumu ile yetki anarşisine ve Anayasal krize neden olunmuştur. (Odalar Birliği)

* Kanunlar yayınlanmadan ivedi hallerde 1 hafta, normal hallerle 1 ayda başvuran olursa Anayasaya aykırılık hakkında karar vermeli ve şekil yönünden iptal kararı verememelidir. (ADANA ZİR. OD.)

* Ön denetim sakıncalıdır. Anayasa Mahkemesi 21 üyeden oluşmalı, 15 üye ile toplanabilmeli, 9-11 üye ile Yüce Divan olarak görev yapmalıdır. Meclisten seçilecek 5 asıl 2 yedek üye, 3 asış 1 yedek olarak değiştirilmeli ve noksan kalan diğer üyelikler Hukuk, İktisat ve Siyasal Bilgiler Fakültesinden Cumhurbaşkanınca seçilerek öğretim üyeleri ile doldurulmalıdır. Kuruluşlar süresinde Anayasa Mahkemesine üye seçmezlerse seçilmeyen üyeliği Cumhurbaşkanı seçerek doldurmalıdır. Anayasa Mahkemesi üyelerinin suç işledikleri iddiaları öncelikle Anayasa Mahkemesinde bir ön incelemeden geçirilmeli ve karar verilmelidir. Üst yargı yeri olan Anayasa Mahkemesi üyelerine daha üst düzeyde maaş verilmelidir. Anayasa Mahkemesinin iptal kararı verdiği hallerde çoğunlukla yasama organına verilen sürede Meclis yeni yasayı çıkaramamaktadır. Bu durumda boşluk ya kararnamelerle veya Anayasa Mahkemesi geçici metin gösterirse o uygulanmalıdır. İptal edilen kanunla ilgili karar yayınlanmadan yürürlüğe giremez denebilir. (ANAYASA MAHKEMESİ)

* Vatandaşlar da Anayasa Mahkemesine başvurabilmelidir (BURSA İ.T.İ.A.)

* Anayasa Mahkemesi kalmalıdır. (DOÇ. Dr. İ.KAPLAN, KARS- ESKİŞEHİR - ANKARA - ÇANKIRI - UŞAK VALİLİKLERİ, ADIYAMAN V., ESKİŞEHİR İŞL. FAK., BARO. BİR., PROF. C. ÜÇOK, BURSA Ü. İSTANBUL, İ.T.İ.A., S.B.F., ANKARA HUKUK, İSTANBUL İD. İL. ENS., HAK-İŞ SEN.)

* Anayasa Mahkemesi Danışma organı olamaz. (ANKARA İ.T.İ.A.)

* Anayasa Mahkemesi üyeleri seçiminde son söz Cumhurbaşkanına ait olmalıdır. (KOCAELİ V.)

* Yasama Meclisleri Anayasa Mahkemesine üye seçememelidir: (NEVŞEHİR V.)

* Üyelerini Hakimler, Savcılar Yüksek Kurulunun teklif ettikleri içinden Cumhurbaşkanı seçmeli, seçim farklı yerlerden üye seçme biçiminde olmalıdır. 9 asıl, artı 3 yedek üye yeterlidir. Üyelerinin yaş haddi 75 olmalıdır. (İST. HUKUK)

* Çift Meclis kabul edilecekse Anayasa Mahkemesine gerek yoktur. (HAK. SAV. YÜK. KU.)

* Meclisin seçeceği üyeleri Meclis yerine Cumhurbaşkanı seçmelidir. (MANİSA ve -MEVŞEHİR VALİLİKLERİ)

* Yasama yerine geçer biçimde karar verememelidir. (HAK-İŞ SEN. KONF.)

* Yasama yerine geçer biçimde karar vermesi Milli Egemenlik ilkesine ters düşer. (T. ZİR. O. BİR.)

* Bu işi Senoto yapmalı, Senoto kanunu geri çevirirse 2 Meclis birlikte toplanıp 2/3 çoğunlukla kanunu çıkarabilmelidir. Anayasaya aykırılık Meclisler ve Cumhurbaşkanı arasında çözümlenmelidir. Son söz Cumhurbaşkanının olmalıdır. (MUH. FED.)

* Anayasa Mahkemesinin kararları Cumhurbaşkanının onayı ile kesinleşmelidir. (T. KOO. KU.)

* Devlet Konseyi önerenler: 9 üyesi Yüksek Mahkemelerden, 6 üyesi Cumhurbaşkanı tarafından, 2 üyesi Askeri Yargıtay'dan, 6 üyesi Üniversite v.s. den ve eski Cumhurbaşkanlarının tabii üyesi olacakları ve 1/3'ü 4 yılda bir değiştirilmesi gereken bir Devlet Konseyi kurulmalı Anayasal denetim burada yapılmalıdır. (GÜMÜŞHANE VALİSİ)

* Anayasa Divanı oluşturulmalı Kanunların Anayasaya aykırılığını denetlemeli ve Yüksek Seçim Kurulu görevini de yapmalıdır. (EGE Ü.)

* Ön denetim gereklidir. (Kanunlar ilan edilmeden ve çıkmadan) (İSTANBUL V.)

* Anayasa Konseyi: 5 üyesi Cumhurbaşkanı tarafından seçilecek 30 üyeli Anayasa Konseyi önerir. (KAYSERİ V.)

Madde 141 - Askeri Yargıtay:

* Kaldırılmalıdır. Yargı Birliği sağlanmalıdır: (İST. GAZ. VE H.İ. Y. O. K.)

* Askeri Yüksek İdare Mahkemesi: Yargı birliğini sağlamak için kaldırılmalıdır. (İST. GAZ. VE H. İ. Y. O. K.)

Madde 142 - Uyuşmazlık Mahkemesi:

* Kaldırılmalıdır. (İST. GAZ. VE H. İ. Y. O. K.)

* Kalmalıdır. (AS. YARGITAY)

Madde 139 - Yargıtay

* İstinaf Mahkemeleri: İstinaf Mahkemeleri kurulmalı bu yolla Yargıtayın yükü azaltılmalı, Yargıtaya içtihat birliğini yaratma olanağı sağlanmalıdır. (Yargıtay, F. ÇOKER, ES. , VE SAN. KONF., T. EC. BİR., NEVŞEHİR VALİSİ)

Madde 140 - Danıştay:

* İdari yargı gereklidir. (ANAYASA MAHKEMESİ)

* İdari yargıdan vazgeçilemez, ancak, idari kaza yürütmenin yerini de alamaz. (AMASYA - KÜTAHYA - ZONGULDAK VALİLİKLERİ) (Danıştay kararları ile Belediye Başkanları görevlerine son verecek hale gelmemelidir.)

* Danıştay, idarenin takdir hakkını yok edememeli. İdari istikrarı selvedememeli idarenin yerine ikaim olmamalıdır. (MUŞ - AĞRI - ADIYAMAN VALİLİKLERİ)

* Danıştay, kendisinin ve Hükümetin otoritesini sarsıcı hale gelmemelidir. (MUĞLA VE TRB, İ.T.İ.A., T. KOOP. KU.)

* Yürütmeyi çalışamaz hale getirmemelidir. (KIRKLARELİ VE KOCAELİ V.)

* Milli Güvenlik Konseyi'nin yeni çıkardığı yasa doğrultusunda düzenlenmelidir. (2575 Sayılı Kanun) (GÜMÜŞHANE - EDİRNE - ESKİŞEHİR VALİLİKLERİ)

* Yürütmenin her işlem ve eylemine karşı yargı yolu açık olmalıdır. (UŞAK V., DANIŞTAY, T. HUK.KU., ANKARA İ.T.İ.A.)

* Kalmalıdır. (ANKARA HUKUK, İST. İD. İL. ENS.)

* İdarenin yerine geçecek idari tasarruf niteliğinde karar verememelidir. (HAK. SAV. YÜK. KU.)

* Yetkisi tam kaza davaları ile sınırlı olmalıdır. (ADANA. ZİR. OD.)

* Kaldırılmalıdır, o işi adli yargı yapabilir. (İST. GAZ. VE H. İ.Y. Ö. K.)

* Atamaları adli bünye içinde olmalıdır. (DANIŞTAY)

* Birinci derecede memur atamaları ve Hükümet tasarruflarında bunlar dava konusu yapılamamalıdır. (K. MARAŞ V.)

* Siyasal sorumluluğu denetleme organı haline gelememelidir. (M. SOYSAL, BİNGÖL V.)

* Hükümet tasarrufları denetim dışı olmalıdır. (BİNGÖL V.)

* Yürütmeyi durdurma kararı vermesi zorlaştırılmalıdır. (PROF. C. ÜÇOK)

* Üyelerin 1/2'sini idare seçmeli üye yardımcıları rotasyon suretiyle idarede görev almalıdır. (F. ÇOKER)

* İdarenin takdir hakkı, adli denetim dışında tutulmalıdır. (HAK-İŞ SEN. KONF.)

* Yürütme gücü yetki alanlarına devamlı müdahale ile siyasi rejim bunalımı yaratmıştır. (Odalar Birliği)

Madde 136 - Devlet Güvenlik Mahkemeleri:

* Kurulmalıdır. (Gümüşhane - Ankara - Edirne - Mardin - Kars - Nevşehir Valilikleri, T. Ecz, Bir., T. Zir. O. B., T. Koo. Ku., Odalar Birliği, T.İ.S.K., İst. HUKUK., Noterler B., Ordu V.)

* Gereksizdir. (İst. Gaz. ve H. İ. Yük.O.)

Madde 137 - Cumhuriyet Savcılığı:

* C. Savcıalrı Adli görevleri yönünden C. Başsavcılığına, İdarî görevleri yönünden Adalet Bakanlığına bağlanmalıdırlar. (YARGITAY)

* Savcılara da teminat verilmelidir. C. Savcıları görevleri gereği zabıtaya emir verebilmelidirler. (Ha. Sav. Yük. Ku.)


CUMHURİYET BAŞSAVCILIĞI:


* C. Başsavcısının yetkileri Anayasada belirlenmelidir. (YARGITAY)

* C. Y. U. Y. nın 148. maddesindeki emir verme yetkisi C. Başsavcılığına da verilmelidir. (Hâ. Sav. Yük. Ku.)

* Yargı bölümünde C. Başsavcılığına Anayasada özel bir yer verilmeli, bilhassa yürütmeden gelecek olumsuz baskılara karşı güvence altına alınmalıdır. C. Savcılığına da hiyerarşik bir düzen getirilmelidir. Ağır Ceza C. Savcıları da İl C. Savcısının denetimi altında olmalıdır.

C. Savcısının soruşturma yetkisi tam ve mutlak olmalıdır.Yüce Divanda C. Başsavcısı Savcılık yapmakta olmasına göre, ön soruşturma yapma yetkisi de olmalı, soruşturma raporu düzenlenmesinde C. Başsavcısının da görüşü alınmalıdır. Davanın Anayasa Mahkemesine sevki C. Başsavcılığı eli ile olmalıdır.

YÜCE DİVAN da C. Başsavcısına görüş bildirmeli, temin ettiği belgeleri ibraz edebilmelidir C. Başsavcısı belirli sürede Yüce Divandan KARARlN TAHSİSİNİ isteyebilmelidir.

Anayasa Mahkemesinde dilekçe ile başvuru üzerine inceleme yapılırken Yasama ve Yürütme temsil edilmemektedir. Bu hususta C. Başsavcısından görüş alınmalı, C. Başsavcısı belge sunabilmeli, davalarda temsil yeteneği olmalıdır.

Anayasada, Parti kapatmayı gerektiren eylemler ile, partinin kapanmasına neden olacak eylemi yapan parti organları açık belirlenmelidir. Bu konuda C. Başsavcısı geniş yetkilerle donatılmaıdır. (YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCILIĞI)

Madde 143 - 144 - Hâkimler, Savcılar Yüksek Kurulu:

* 1961 Anayasasının 143. maddesiyle kabul edilen Hâkimler Yüksek Kurulu kuruluşu itibariyle hatalı değildi. Hata kuruluşta değil, yönetenlerdeydi. Bu kurul yeni Anayasada yerini bulmalı, Başkan ve Üyeleri, Yargıtây ve Danıştay Başkanlar Kurullarının tesbit edeceği (Re'sen seçeceği) adaylar arasından Devlet Başkanı tarafından seçilmelidir. (ANAYASA MAHKEMESİ)

* Yüksek Savcılar Kurulu da kurulmalıdır. Savcılar idari görevleri yönünden Adalet Bakanlığına bağlı olmalıdır. (ANKARA HUKUK)

2461 Sayılı KANUNLA oluşan HAKİMLER, SAVCILAR KURULU ile ilgili Öneriler:

* Bu kurula Müfettişlik kadrosu da eklenmelidir. (MAK-İŞ SEN. KON.)

* Bu kurulla yargı bağımsızlığı zedelenmiş, engellenmiştir.

Bu düzenleme geçiş dönemi için gerekli sayılmalıdır. (YARGITAY)

* Bütçesi Bakanlıktan ayrı ve özerk olmalıdır.

Üyelerinin süre içinde asli görevleri ile bağlantıları kesilmelidir. Süresi bilen üye yeniden seçilmemelidir.

İdarî yargıdan alınan üye sayısı sınırlanmalıdır.

Kurulun başkanı C. Başkanı olmalı, bulunmadığı hallerde Adalet Bakanı başkanlık yapmalıdır.

Kararlarına karşı itiraz yolu açık olmalıdır. Yargıtay ve Danıştay Bakanlar Kurulundan oluşacak kurulda karara bağlanmalıdır. (YARGITAY)

* Aynı önerilere katılmakla beraber, Hâ. Sav. Yüksek . Kurulu, bu kurulun üyelerinin süreleri içinde asli görevle bağlantılarının kesilmemesi görüşündedirler. (Hâ. Sav. Yük. Kurulu) Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu bunun dışında kurulun kararlarının itirazen daha da genişletilen aynı kurulda incelenmesini, ayrıca çok partili dönemde siyasi iktidarın tesir sahası dışında kalacak biçimde kurulla ilgili düzenleme yapılmasını önermektedir.

* Bu kurul özerk olmalıdır. (T. HUKUK KU.)

* Üyelerini C. Başkanı seçmelidir. (T. Koo. Ku.)

Madde 154 - Diyanet İşleri Başkanlığı:

* Siyasi çıkarlara alet edilmemesi için Devlet Başkanlığına bağlanmalıdır. (ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ)

* Atatürk zamanında olduğu gibi, ''Laik bir Devletin genel idaresi içinde'' bütün din işlerini düzenleyen bir kuruluş haline gelmelidir. (Prof. C. ÜÇOK)

YENİ ANAYASAL ÖNERİLER:

(Dikkat: İlgili bölümlerle yeni önerilerden bir kısmı ayrıca işlenmiştir.)

TÜRK TARİH KURUMU ve TÜRK DİL KURUMU: Atatürk'ün vasiyeti gibi korunmalıdır. (Prof, C. ÜÇOK)

CUMHURİYET KONSEYİ:

* Önemli kanunlar, iç ve dış sorunlar hakkında açık müzakerelerle C. Başkanına tavsiye kararları alabilecek, ekonomik alanda diğer kesitlerden de temsilciler alınmak üzere bir Cumhuriyet Konseyi oluşturulmalıdır. Bu konseyin büyük çoğunluğu Devlet Başkanı tarafından seçilmelidir. Eski Rektörler, eski politikacılar, büyükkelçiler, profesörler, yazarlar, gazeteciler, sendikacılar, sanayiciler, müsteşarlar, generaller, seçkin yöneticiler, eski Başbakanlar, eski Genel Kurmay Başkanları, Anayasa Divanı Başkanı, Milli Güvenlik Konseyi Üyeleri bu kurulun tabii üyeleri olmalıdır. (TİC ve SAN. O. ve BORSALAR B.)

CUMHURBAŞKANLIĞI DANIŞMA KONSEYİ:

* Üyelerini C. Başkanının seçeceği 5 üye. Doğrudan C. Başkanına bağlı olmalı, Yüksek öğrenim görenlerden, M.G.K. üyeleri 7 yıl için bu göreve bir defalık doğrudan gelebilirler. (ANKARA V.)

* Cumhurbaşkanlığı DANIŞMA KURULU- kurulmalıdır. (SAYIŞTAY)

* BAŞKANLIK KONSEYİ - kurulmalıdır. (TEKİRDAĞ V.)

* CUMHURİYET KONSEYİ - her ilden bir temsilci seçimi, ayrıca işçi, meslek kuruluşları, üniversite temsilcilerinden oluşan 100 kişilik bir konsey oluşturulmalı, bu kurul temel politikayı saptamalıdır. (TİC. ve SAN. O.)

* İKTİSAT VE PLANLAMA YÜKSEK KONSEYİ - Cumhurbaşkanlığına bağlı olarak böyle bir konsey oluşturulmalıdır. (İst. İd. İl. Ens.) ANKARA V. DEVLET Planlama Teşkilatı ise kaldırılmalıdır. (İSTANBUL V.)

* Yüksek Yöneticiler Akademisi - kurulmalı. Vali, KİT, Genel Müdürü, B. Elçi v.s. lisan bilir kişiler burada modern yönetim teknikleri ile yetiştirilmelidir. (ANKARA V.)

DEVLET DENETLEME KURULU'nâ Yeni Anayasada yer verilmelidir. (ANKARA VE SİİRT VALİLİKLERİ)

İÇGÜVENLİK TEŞKİLATI: Devleti korumak için, Devlet Başkanlığına bağlı olarak iç güvenlik teşkilatı kurulmalıdır. (ATATÜRK ÜNİVERSİTESÎ)

DANIŞMA KONSEYİ: (Bak öneriye)

C. Başkanlığına bağlı bir danışma konseyi oluşturulmalıdır. (T.İ.S.K.)

* Atatürk ilkeleriyle demokratik ve lâik hukuk devleti ilkelerini koruma ve kollama görevleriyle yükümlü bir Meclisin (KONSEY) yararları ve sakıncaları üzerinde iyi düşünmelidir. Belirli kuruluşlarca ve Cumhurbaşkanınca 6 yıl süreli olarak seçilmiş ve Devlet yaşamında önemli görevler yapmış ve yüksek öğrenim görmüş kişilerin oluşturduğu böyle bir Meclis; Devletimizin Atatürkçü çizgiden ayrılmaması ve siyasi parti çekişmelerinin düğümlenip Millet Meclisi çalışmalarını kilitlememesi için, yol gösterici nitelikte etkin yetkilerle donatılabilir. Bu meclisin Millet Mecilsi ile ilişkileri demokratik esaslar çerçevesinde düzenlediği takdirde ulusal iradenin engellenmesi değil, aslında bu iradenin daha belirgin, pürüzsüz ve katkısız ortaya çıkması sağlanabilir. (ANAYASA MAHKEMESİ)