Cumalıkızık evleri
geleneksel malzeme olan taş üzerine ahşap çatkı içi kerpiç dolgu yapılardır. Yeni
yapılarda kerpiç yerine tuğla kullanılmıştır. Sarı, beyaz, mavi, mor renklerle
boyalı evlerin çatıları alaturka kiremitle örtülüdür. Organik yerleşmeye uygun
olarak köşe dönüşleri pahlı olan evler farklı dönemlerde, farklı üslupların
özelliklerine göre yapılmıştır. Evlerin ne kadar eski oldukları pek belirgin
değildir. Köyde bulunan 10-12 kadar tepe pencereli ev III. Selim dönemi özellikleri
göstermektedir.
|
|
 |
Evler 2 ya da 3 katlı olup , genellikle
iki kanatlı bir kapıyla avluya geçiş sağlanmaktadır. Ahşap hatıllı kaba yotu taş
duvar ile sınırlı avlunun zemini toprak veya kayrak taşıdır. Zemin katta
çoğunlukla kiler, ahır ve tuvalet, üst katlarda odalar yer almaktadır. İkinci katlar
evin kışlık, üçüncü katlar ise yazlık bölümüdür. Evlerin giriş kat
cephelerinde mahremiyet açısından dışa açılan pencere olmayıp, üst katlarda yapı
cumbalar ile sokağa taşmakta, pencereleri kafesler süslemektedir. Çoğu evin
penceresinden bakıldığında sokağın sonunu görmek mümkündür. Her evde bir baş
oda sokaktan da algılanmakta, bazı evlerde işlemeli tavana sahiptir. |
Cumalıkızık konutlarında odanın
kuruluşunda çıkıntı yapan tek öğe ocaktır. Ocaklar Türk evi odasının
planlamasını etkileyen en önemli elemanlardandır. Odadaki oturma sekisi ocağa
yönlendirilir. Ocakların üst kısmı genellikle piramidal bir örtü ile kapatılmış
olup ahşap ve alçıyla kurulmuşlardır. Bu örtü üzerinde genellikle kandillikler yer
almaktadır. Ocakların iki yanında ise odunların konulması için tembellik adı
verilen nişler bulunur. Ocağın yaşmak kısmı değişik formlarda biçimlendirilerek
oda süslemesi zenginleştirilmiştir.
Köydeki ocakların çoğu fonksiyonlarını yitirdikleri için önlerine duvar örülerek
kapatılmışlardır. Günümüze kalanların çoğu da harap durumdadır.
|
|
 |
Odalardaki önemli yapı öğelerinden
biri de kapı, pencere ve dolapların üst sınırlarını belirleyen ahşap raf
silmesidir. Odalar yerine göre sokağa, meydana ve camiye yönlendirilmişlerdir. Yapı
içine, denetimli mekanlara doğru düzenlenmiş örnekler de vardır. Yörenin soğuk ve
yağışlı iklimine karşı, daha iyi korunmuş ve daha kolay ısıtılabilen
"kışlık odalar" yapının uygun yerine konulmuş olup, pencereleri ve
kapıları daha küçüktür. Ara kat şeklinde biçimlenen bu odalarda yükseklik
azaltılmış, ısıdan kazanç sağlamak maksadıyla ahır üzerinde yer
seçmişlerdir.Odalar yaşayanların bütün günlük gereksinimlerini karşılayacak
şekilde tasarlanmıştır. Yıkanma işlemi için dolabın yapısı içinde gusülhane
adıyla bir bölüm kurulmuştur. |
|
|
| Yapıların üst kat yükseklikleri zemin
kata göre oldukça düşüktür. En eski yapılarda zemin kat yüksekliğinin daha
düşük olduğu görülmektedir. Yapıların üst katında yer alan odalara ışık
sağlamak ve odayı daha güzel göstermek için renkli camlarla bezenmiş tepe
pencerelerine de çokça yer verilmiştir. Bu tarz revzen pencerelere Türk evlerinde
17.yy'ın ikinci yarısında rastlanmaktadır. |
 |
|
|
 |
Konutlar genellikle 2-3 katlı olup, zemin
kat genel hizmetlere ayrılmıştır. Hayat yapının en hareketli mekanıdır. Ahır,
samanlık, wc hayat içinde veya çevresinde yer alır. Üst kat rutubetten korunmak
üzere bu mekanda yer alan ahşap direkler üzerinde yükselmektedir. Cumalıkızık
köyü yapılarında hayat iklime ve manzaraya göre yönlendirilmiş olup yan duvarları
sağırlaştırılmıştır. Zemini kayrak taşlarla kaplıdır. Hasat zamanı ürün
burada istiflenir. Ekmek buradaki fırınlarda pişirilir. |
|
|
Oda kapılarının hepsi dış sofalı
plan tipine uygun olarak sofaya geçişi sağlar ve hepsinde eşik bulunmaktadır. Oda
kapıları genellikle aynalıdır. Döşeme ve tavan kaplamaları ahşap olup fazla
süslemelere yer verilmemiştir.
Konutlarda kullanılan merdivenler tek kollu ve düzdür. Merdivenlerin ilk birkaç
basamağı taş olup bu bölüme pabuçluk denir. Ayrıca avluda beslenen hayvanların
üst kata çıkmalarını önlemek için her evin hayattan başlayan basamağının
önünde bir tahta kapı vardır. |
 |
|
