Stratejik Enformatik

Doç. Dr. Kutlu MERİH

NEDEN STRATEJİK?

“Mal ve hizmet üretimi gerçekleştiren işletmelerde, üretim süreci tesadüflere bırakılamaz. İşletmede iş gören tüm personelin belirli amaçlar doğrultusunda faaliyet göstermesi sağlanır.Buna kısaca yönetim denmektedir. İşletmenin çeşitli yönetim katlarında verilen kararlar, bilgi (enformasyon) ekonomisinin sağladığı bilgi desteğine dayanır. Bilişim (enformatik) sektöründe kırk yıl içinde yaşanan inanılmaz gelişmeler, bilgiyi günümüzde sermaye ve emek yanında temel (stratejik) bir üretim faktörü durumuna getirmiştir. Bu nedenle yönetim süreci, bilgi tedarik ve işleme olarak ifade edilir.”

Yukarıdaki alıntıyı yaptığımız, İŞLETME ENFORMATİĞİ VE BİLGİ SİSTEMLERİ konulu ders notlarının girişinde, Prof. Dr. Fahir BİLGİNOĞLU, enformasyonun stratejik bir faktör olarak kabul edilmesi gerektiğini vurgulayarak başlamaktadır. Enformasyonun ve bunu üreten teknolojinin stratejik özellikler taşıdığı artık geniş bir akademik çevrede kabul gören yaygın bir inanıştır. Biz bu çalışmada işletme içinde enformasyonu üreten enformatik altyapının teknolojisini ve sosyolojisini inceleyerek, enformasyon teknolojisinin ve uygulamalarının işletmeler için nasıl bir stratejik omurga oluşturduğunu açıklamaya çalışacağız.

Enformasyon stratejik pozisyonlarda, stratejik amaçlar için kullanıldığı durumda stratejik olmaktadır. Her bilgi enformasyon olmadığı gibi her enformasyon da stratejik değildir. Yurt İçinde ve yurt dışında bir çok firma enformatik olduğunu sandığı anlamsız bir veri kütlesi altında boğulmaktadır. Enformasyona dönüşememiş ve nasıl dönüştürüleceği de bilinmeyen bu veri kütleleri bir çok yöneticiyi enformatiğe yabancılaştırmakta ve onlar yine kendi bildikleri geleneksel yöntemlerle yönetmeyi tercih etmektedirler. Burada gözden kaçırılan nokta, en son teknoloji ve en güçlü bilgisayar sistemleri ile işleri kolaylaştırmak ve maliyetleri düşürmek enformatik değil otomasyondur. Otomasyonun enformatiğe dönüşebilmesi için, yönetim süreçlerine katkıda bulunması ve firmalara rekabetçi stratejik avantajlar yaratması gerekmektedir.

Kişiler ve örgütler rekabetçi bir ortam içinde kontrol edebildikleri kaynakları ulaşmak istedikleri noktalara ulaşmalarını sağlayacak bir düşünce içinde kullanabildikleri zaman başarılı olabilirler.

Kişi ve örgütler eylemlerini stratejik bir düşünce ve tavır çerçevesinde sergilediklerinde koşullar da sanki onlara destek verir gibi oluşmaktadır. Bu günün sorunlarını çok önceden düşünmüş ve çözmüş olanlar, bu gün de yarının sorunlarını düşünme ve çözme lüksünü yaşamaktadır. Bu nedenle stratejik düşünce ve tavır sadece bir entelektüel bilgi ve beceri değil, fakat yaşanarak ve denenerek keskinleştirilen bir sezgi ve sağduyudur. Buna sahip

Olanlar çevrelerindeki bütün imkanları bir stratejik kaldıraç gibi kullanabilmektedirler. Enformasyon teknolojisi bu kişilere yeni bir kaldıraç olarak sunulmaktadır. Bunu kullanmasını becerenlerin nasıl olağanüstü başarılara imza attıkları kaynaklarda bolca gözlenebilmektedir.

Bu çalışmanın amacı, firmaların rekabetçi stratejik avantajlar sağlayabilmesi için, enformasyon teknolojisini nasıl algılamaları ve nasıl uygulamaları gerektiğini araştırmaktır. Bu nedenle çalışma üç ana blok olarak düzenlenmiştir.

1. Bölüm : Stratejik yönetimin temel kavramları

2. Bölüm : Stratejik enformatik için enformasyon teknolojisi ve

3. Bölüm : işletmelerde enformasyon teknolojisi uygulanması süreci

konuların inceleyecektir. Stratejik düşünmeyi ve stratejik yaşamayı bir alışkanlık haline getirenlerin bu çalışmadan özel bir tad alacağını umuyorum.

ENFORMATİK STRATEJİLER

ET işletmeleri, sanayileri ve pazarları yeniden yapılandırmaktadır. Kısa bir zaman dilimi içinde toplumsal yapı ve status Quo yeniden şekillenecektir. ET’nın stratejik etkisini görmezden gelen, bunu etkin bir şekilde desteklemeyen ve yaratıcı bir şekilde yararlanamayan yöneticiler kuruluşlarını çıkmazlara sokarlar.

Enformatik Stratejiler altı ana başlıkta değerlendirilebilir.

• 2000’lerda etkin rekabet
• Ürünlerin yaşam çevrimi ve yenilik stratejisi
• İnsan kaynaklarının yönetimi
• İş ufuklarının değiştirilmesi
• Bütünleşme olanakları
• ET’nin değerlendirilmesi

Bu altı kategoriyi ilgilendiren abulgular ve beklentiler aşağıda özetlenmiştir.

1- 2000’ lerde Etkin Rekabet

• Artan globalleşme ve rekabet rakiplere karşı çabuk karşılık vermeyi ve yaratıcı düşünceyi gerektirmektedir. ET zaman ve insan kaynakları harekete geçirebilir.
• Yeni ET bazı kuruluşlar için bir güç kaynağı olurken diğerleri için bir yüksek maliyetli kötü yönetim uygulaması olabilir. İyi yönetilen kuruluşlar ET ile daha iyi olurken kötü yönetilenler daha kötüleşebilirler.
• ET devrimine sırt çevirmek kuruluşlara rakipleri karşısında pozisyon kaybettirebilir.
• ET ve sürekli bir yoğunlaşma, başarı için gerekli bir faktördür. Özellikle bilgisayara entegre imalat (CIM) işlemleri için daha da geçerlidir.
• Başarı için stratejik planlama, iş örgütlenmesi ve ET birlikte yönetilmelidir. Ürün farklılaştırılması CIM ile birlikte yapıldığında başarı için kritik bir faktör olan pazara erken ulaşım gerçekleştirilebilir. Daha kısa pazara ulaşma süresi katılmaların entegre bir enformasyon ve telekomünikasyon sistemi aracılığı ile etkin data paylaşımı ile sağlanacaktır.
• Yazılım uygulamalarının hızlı gelişimi pazara ulaşma süresinin kısaltılmasında kritik önem taşır. Bilgisayar acıtelli sistem mühendisliği (CASE) ve nesne tabanlı programlama bu konuda özellikle yararı olabilir.

2- Ürünlerin Yaşam Çevrimi ve Yenilik Stratejileri

• ET maliyet tasarrufu sağlamak ve verimliliği artırmak gibi klasik rolünden iş olanaklarını geliştirmek gibi bir stratejik role kayacaktır. Stratejik olanaklar artan bir şekilde ET tarafından sağlanabilecektir.
• Değişen çevre koşullarına stratejik yönetim açısından uyum sağlama geleceğin disiplini olacaktır. Bu disiplin ET ile büyük ölçüde desteklenecektir.
• Yeni ET uygulamaları yaratmak bir rekabet gereği olacaktır. Sürekli bir rekabet üstünlüğü sürekli yenilikler gerektirir.
• ET uygulamaları ve yönetimi kaçınılmaz olacaktır. Karar  ve yönetim destek sistemleri yaygınlaşacaktır.
  Sonuçların yüzde sekseni kaynakların yüzde 20’si ile elde edilebilir. Basit ET uygulamaları büyük ölçüde kaynak ve para tasarrufu sağlayabilir. (Pareto kanunu)
• ET, ufak firmaların aralarında stratejik ittifaklar yaparak büyük firmalara karşı daha etkin rekabet yapmalarına olanak sağlayacaktır.

3- İnsan Kaynaklarının Yönetimi

• ET uygulamalarına aktif olarak destekleyen yöneticiler daha iyi sonuçlar alacaktır.
• ET benimsenmesi işverenler, çalışanlar ve sendikalar arasında bir karışıklık anlayışı ve işbirliği ortamını gerektirebilir. ET’nin etkin kullanımı için etkin bir motivasyon, koordinasyon ve uzmanlık gerekmektedir. Herhangi bir işletmede ET şampiyonaları olağanüstü yararlı olabilirler.
• Yeni ET ve paralelinde bir örgütsel değişime girişmeden yoğun yatırımlar yapmak verimsiz sonuçlar doğurabilir.
• Masa üstü bilgisayarların kullanım olanakları konusunda eğitim olanakları yaratmak rekabet avantajı doğurabilir.
• ET projeleri uygun bir şekilde yönetilmelidir. Zayıf ellerde kullanılan yüksek güçlü bir teknoloji örgütsel yaşamlara yol açabilir.
• ET uyarlamalarına geçiş bir değişime başlamak anlamını taşır. Bu değişim gerektiği gibi yönetilmelidir.

4- İş ufuklarının genişletilmesi

• Başarı ile geliştirilmiş bir enformasyon sistemi gizli veriler ihtiva etmediği durumlarda sektörlerdeki diğer kuruluşlara da pazarlanabilir.
• Çeşitli ürünler için elektronik Pazar ve pazarlama 90’lı yıllarda normal hale gelecektir.
• Elektronik pazarlama ile kuruluşlar çok sayıda satıcı ile karşı karşıya geleceğinden satın alma veya üretme kararlarını vermeleri kolaylaşacaktır.
• ET just-in time üretim yönetimi için gerekli olan özenli satıcıların seçimine yardımcı olur.

5- Bütünleşme Olanakları

• Haberleşme networkleri örgüt içi ve örgütler arası haberleşmeyi kolaylaştıracaktır. İşletme çapında intranet sistemler yaygınlaşacaktır.
• ET’nin açık sistem kavramı için standartlaşma önem taşımaktadır. ET’de standartlar yaygınlaşacaktır.
• Başarıyı garantilemek için fizibilite çalışmaları gerekmektedir.    
•