|
||
AÇIK-SİSTEM OTOMASYON MİMARİSİ |
||
| Doç. Dr. Kutlu MERİH EYLEM Etkin Yönetim Liderlik Eğitim Merkezi |
||
| AÇIK SİSTEM ENFORMATİK MİMARİSİ İşletmelerin kontrol ve yönetimi ile ilgili araştırmalar işletmenin örgütsel ve enformatik yapısının bunun yönetim ve kontrolü için özel ve önemli bir rol oynadığını göstermektedir. Günümüzde işletmecilik ticari ve ekonomik becerilerin ötesinde teknolojininde etkin kullanımını gerektirmektedir. Burada açık mimari hızla değişen teknolojiyi, işletmenin stratejileri doğrultusunda devreye sokmaya olanak sağlamaktadır. Burada işletme kavramı, kendi stratejisini belirleyebilecek yeterli bağımsızlığa sahip bir organizasyon olarak düşünülmektedir. Bu işletme bir ticari kuruluş, bu kuruluşun bağımsız bir bölümü veya bir devlet kuruluşu olabilir. Açık mimari, esnekliğin temel bir enformasyon teknolojisi karakteristiği olarak özellikle ele alınması gereğini vurgulamaktadır. Burada amaç işletmenin değişen ihtiyaçlarına esnek bir şekilde cevap verebilecek olanakların, esnek bir mimari çerçevesinde entegre edilebilmesi imkanlarının araştırılmasıdır. Bunun sonucu işletmelerde etkin ve esnek enformasyon sistemlerinin kurulup, geliştirilebilmesidir. İşletmecilikte mimari kavramı basit bir sözcüğün ötesinde bir anlayış ve disiplin anlamına gelmektedir. İyi tanımlanmış bir mimariye sahip olmayan işletmeler teknolojiden başarıyla yararlanamayacak ve rekabet yarışında geri kalacaklardır. 1990 larda mimari neden bu kadar anlam taşımaktadır? Çünkü bu kavram hızla değişime ve farklılaşmaya karşı bir defans bloku oluşturmaktadır.
Açık-sistem, kuruluşların kendi ihtiyaçlarına tam bir çözüm sağlayabilecekleri bir sistem (donanım-yazılım) mimarisidir. Belirli bir konfigürasyonu öneren diğer mimarilerin aksine, açık-sistem farklılık ve değişimin kullanılması gereken güçler olduğu anlayışına dayanmaktadır. kuruluş yöneticileri, kurumları için doğru ve tutarlı enformasyon teknolojisi çözümlerini isteyeceklerdir. İş ortamının değişken olduğu ve enformasyon teknolojisindeki değişimlerin şaşırtıcı bir hızla sürdüğü herkezce bilinmektedir. Enformasyon teknolojisini kullanarak değişime meydan okuyabilme genelde bir mühendislik disiplininden öteye bir yönetim sanatı olmuştur. kuruluşlar çok sayıda uzmanı enformasyon sistemlerini yönetmek için istihdam ettiler, satıcılara büyük yetki ve insiyatif devredildi buna karşılık gelişen sistemler ve ulaşılan entegrasyon beklenenden düşük bir düzeyde gerçekleşti. Elde edilen sonuç kuruluşun kaynakları yerine bilişim uzmanlarına ve bilgisayar satıcılarına yaradı. “Mimari” kavramı bu durumdan bir çıkış yolu olarak gündeme geldi. Bu kavram enformasyon sistemi satıcıları tarafından da destek gördü. Teknolojinin hızlı ilerlemesi satıcıları da değişimle ilgili problemlerle bunaltmakta idi. Enformasyon teknolojisi endüstrisinin bu gün ulaştığı düzeyde belirli standartlar kabul görmüş ve genel çözümlerin özel standart blokların entegrasyonu ile elde edildiği aşamaya gelinmiştir. “Mimari” kavramını esas alan bir sistem mühendisliği yaklaşımı değişimin kontrol altında tutulması için disiplinli bir yaklaşım sağlamaktadır. Enformasyon teknolojisi sanayisinde mimari yaklaşım, iş ve teknolojisi ortamının akışkan bir özellik gösterdiği durumlarda sağlam bir başlangıç noktası yaratmaktadır. Kararlılık mimarinin temel bir özelliğidir. Bu nedenle bütün çevre faktörleri değişirken sağlam bir mimari temel önceliklerin elden kaçırılmasına engel olur. Açık-sistem sadece enformasyon teknolojisi için değil bütün kuruluş için sağlam bir temel oluşturmak yaklaşımı sağlamaktadır. Burada başarı formülü kuruluşun kendi işi ve aktifleri konusundaki bilgisi ile enformasyon teknolojisi mimari becerilerini birleştirmekle sağlanmaktadır. Sistem mimarisine açık-sistem yaklaşımı bugün enformasyon teknolojisi sektöründe hakim olan yaklaşım ve standartlardan oldukça farklıdır. Açık-sistem yaklaşımı mimariye çözüm uygulamasından önce gelen bir tasarım olarak bakar. Gerçekte uygulanan ise, kuruluşlarden bağımsız bir ürün kalitesi gibi sunulan ve ulaşılacak bir ideali belirleyen reklam pazarlama anlayışıdır. Her kuruluş kendine özgü bir yapıya sahiptir ve mimarisi bu yapıyı yansıtır. Buna göre bu kuruluşun enformasyon teknolojisi ve bunun mimarisi de kendine özgü olacaktır. Burada gerekli olan bu özgün mimariyi oluşturacak olan olanakları bir araya getirebilmektir. Bu da açık-sistem yaklaşımının temelini oluşturur. KURULUŞLARIN ENFORMATİK MİMARİSİ Açık-sistem yaklaşımında kuruluş mimarisi terimi, kuruluşdeki değişimi kontrol için olanak sağlayan bir semantik modeli yansıtmaktadır. Bu model kuruluşun enformasyon sistem mimarisini de kapsamaktadır. İşletme mimarisi, kuruluşun yaşadığı süreci enformasyon sisteminin amaçları ve gerekli olalrak tanımlayarak entegre bir enformasyon sistemi kurmaya olanak sağlayan bir model olarak düşünülür. İşletme mimarisinin önde gelen amacı kuruluşye artan bir değişim potansiyeli kazandırmaktır. Bu deyim açık-sistem anlayışında esneklik ve geleceğe hazır olma anlamını taşımaktadır. İşletmenin mimarisi, kuruluşye ait olan özel bir aktiftir. Bu aktif dışardan bir satıcı tarafından kuruluşye temin edilemez. Bu mimari kuruluşye aşağıdaki yetenekleri sağlar.
Her kuruluş profesyonel mimarinin bu bileşenlerinden hepsine olmasa bile önemli bir kısmına sahiptir. Bunların varlığını algılamak güç olabilir çünkü bulanık bir şekilde tanımlanmış ve kuruluşun içinde dağınık yerlerde dikkatsizce uygulanıyor olabilir. Bu bileşenlerin bir arada uygulamaya geçtiğine ender olarak rastlanır. Dağınık hali ile mimari, değişim kontrolu için sağlam bir taban olma özelliğini kaybeder. İşletme mimarisi bir yakınsaklık ve kontrol yaratarak kuruluş için bir aktif oluşturur. İşletme mimarisi ile biraraya getirilen temel kuruluş bilgileri aşağıdaki gibidir.
Bütün bu bileşenlerin beraberce ele alınması enformasyon sistemi mimarisini etkileyecektir. KURULUŞ ENFORMASYON SİSTEMİ MİMARİSİ kuruluş Enformasyon Sistemi mimarisi, değişim için potansiyeller yaratan ve kuruluşun profesyonel yapısı ile uyum sağlayan bir enformasyon sistemi kurulabilmesine olanak sağlamaktır. Bir değişim potansiyeli yaratmak aşamaları olan bir süreçtir. Çok az kuruluş her şeye sıfırdan başlamayı göze alabilir. Bu nedenle açık-sistem yaklaşımı tanım olarak kuruluşdeki mevcut durumdan başlamayı öngörmektedir. Açık taban kullanımı ile kuruluşun kullanmakta olduğu teknolojiler ve prosedürlerden yararlanarak bir enformasyon sistemi yaratmaktır. Açık-sistem kuruluşa, çeşitli perspektiflerden bakarak değerlendirmeler yapabileceği bir değerler sistemi sağlar. Enformasyon teknolojisine açık-sistem yaklaşımı satıcılardan bağımsızdır ve standarların kullanılmasına dayanmaktadır. Bu nedenle temel yaklaşım sistemi kurarken taban en yaygın kullanılan standart üzerine oturtmak ve birbiri ile haberleşebilen ve birbirine uyum gösteren standartları tercih etmektedir. Enformasyon teknolojisinde tercih edilen bir kaç mimari model bulunmaktadır. Açık-sistem yaklaşımı bu modelleri stratejik bir perspektifte ele alır ve profesyonel mimari önceliklerine göre değerlendirir. KURULUŞUN İŞLETMECİLİK SİSTEMİ Kuruluşların işletmecilik faaliyetleri bir çok değişik teknolojiden yararlanmaktadır ve enformasyon teknolojisi de bunlardan biridir.
AÇIK-SISTEM ENFORMASYON SİSTEMİ MİMARİSİ Bir enformasyon sistemi mimarisi bir fonksiyonel bileşenler çerçevesidir. Bunlar bir takım standartlar, teamüller, kural ve presedirler ve örgütsel yapılar olabilir. bu temel bileşenler daha genel kapsamlı bileşenlerin kuruluş çapında etkin bir şekilde entegre edilmesine destek olur. Bir çok enformasyon sistem mimarisi sadece enformasyon teknolojisini ele alır ve insanların enformasyon sistemleri ile etkileşimini ihmal eder. açık taban yaklaşımının teknolojisinin kullanacağı sosyal çevreyi de ele alır. Burada enformasyon sistemini yaratan, yöneten, kullanan, bakım vere, geliştiren insanlar bulunmaktadır. Bir çok enformasyon sisteminin uygulamada aşırı veya eksik mühendislik tasarımına sahip olduğu gözlenmektedir. Informatik yaklaşım, kuruluşun gerçek ihtiyacı olan enformasyon sistemlerinin tasarımlanması için gerekli olan öneri ve ilkeleri yaratmaktadır. Bunu sağlayan disiplin kuruluşların bir informatik sistem olarak incelenmesi ve sistemin etkinleştirilmesi için gerekli geri beslemelerin sağlanmasıdır. Informatik sistem yaklaşımcı enformasyon teknolojisi sektörünün geniş bir alanını kapsayan, satıcıdan bağımsız bir yaklaşımdır. Bu yaklaşım, entegre edilerek genişleyebilen standartlarla ve ürün bileşenleri ile ilgilenir. Bu mimarinin stratejik amacı kuruluşye artan bir gelişim ve değişim potansiyeli sağlamaktır. Bir enformasyon sistemi tasarımlanırken enformasyon teknolojisinin yarattığı farklılıkları azaltmaya çalışır. Burada sorun çok boyutlu olarak karşımıza gelir ve sistem mimarisinde bu boyutların çalışmasına özen gösterilir. Burada beş temel boyut göz önüne alınmalıdır:
PERSPEKTİFLER Bir çok kuruluşun insan aktifleri yüksek bir değere sahiptir. Bu aktifler hızlı değişim dönemlerinde verimsizleşebilir ve insanların rollerini ve ilişkilerini iyi kavramak katkısının ideal düzeyde olmasını sağlayabilir. enformasyon sistemi çerçevesinden bakıldığında kuruluş için en iyi yaklaşım sistemi insan rol ve ilişkileri perspektifinde değerlendirmekle sağlanacaktır. Bu perspektifler bakıldığında karşınıza dört temel görüş açısı çıkmaktadır:
Bu perspektifler kuruluşde bu rollere sahip kişilerin bir enformasyon sisteminden beklentilerini ve enformasyon sistemine karşı sorumluluklarını ortaya koymaktadır. Bu perspektifler aynı zamanda enformasyon sistemini değiştirmeye ve geliştirmeye dönük roller ile operasyonel sistem ile entegrasyonu sağlayan roller arasında da ayırım yaratmaktadır. KALİTELER Her kuruluşun bir yapısal mimarisi olduğu gibi kendine özel bir değerler sistemi de bulunmaktadır. İşletmenin bu değerler sistemi, aktiflerin ver imlendirilmesinde, uzmanlıkların oluşturulmasında, teknoloji transferlerinde, insan kaynaklarının geliştirilmesinde önemli roller oynamaktadır. Informatık sistem yaklaşımı enformasyon sistem mimarisinde gözetilmesi gereken beş temel kalite önermektedir:
İşletmenin davranışlarına ve ihtiyaçlarına en iyi uyum gösterecek bir enformasyon sistemi mimarisi için bu beş kalitenin gözetilmesi önem taşımaktadır. BİLEŞENLER Burada enformatik sistem yaklaşımı bir enformasyon sistem mimarisini temel bileşenlere ayırmaktadır. Burada sekiz temel bileşen öne çıkmaktadır:
Bunlar ileride ayrıntıları ile incelenecektir. UYARLAMALAR kuruluşlar kendi uygulamalarının mimarisi yaratmaya çalışırken enformasyon teknoloji satıcıları, hangi teknolojinin hangi uygulamada etkin olduğunu önermek durumundadır. Gerekli uyarmalar kuruluşların enformatik ihtiyaçlarına ve önceliklerine göre değişebilecektir. Bu uyarmalar :
olabilir. genel bir mimari ise bunların bileşiminden oluşacaktır. ÖNERİ VE PRENSİPLER Her kuruluş kendi özel ticari konumuna bağlı olarak yoğun bir enformasyon kütlesini derlemek ve düzenlemek durumunda olacaktır. bu enformasyon kütlesi tasarımlanacak enformasyon sisteminin mimarisini belirleyecek faydalı bir bilgiye dönüştürülebilmelidir. Burada ınformatik sistem yaklaşımının öneri ve ilkeleri oldukça yardımcı olmaktadır. Bu öneri ve ilkeler ileride ayrıntılar ile incelenecektir.
|
