İnsanlardaki kişilik yapısı ve yaratıcı düşünce ve eylem arasındaki ilişkileri inceleyen psikolojik araştırmalar bunlar arasında anlamlı ilişkiler olduğunu ortaya koymaktadır. İnsanların belirli düşünce ve davranışları yalnızca aile, eğitim, okul ve kültürün bir fonksiyonu değildir. Kişinin çevresi ile olan haberleşmesini, tutum ve davranışlarını kişilik yapısı etkilemektedir. Birbirinin karşıtı gibi görünen iki tip kişilik yapısı, gerçekte tarihte otoriter-skolastik ve liberter-pragmatik kültürlerin oluşumunda temel bir rol oynamaktadır. Bunlar: Dogmatik-Otoriter ve Filozofik-Liberter kişiliklerdir. Bu kişilik yapılarının araştırmalar ile ortaya konan genel karakteristikleri , insanlık tarihinde ender gözlenen bir lider tipi olarak Atatürk'ün ve onun gerçekleştirdiği Türk Devrimi'nin psikososyal determinantlarının belirlenmesi açısından önem taşımaktadır.

Bu kişlik tiplerinin araştırmalarla belirlenen temel eğilimleri aşağıda özetlenmektedir.

Bu karakteristiklerin uç örneklere ait olduğu açıktır. Ayrıca yaratıcılık araştırmalarının en ilginç bulgusu, bu özelliklerin zeka ile ilişkili olmadığı sonucudur. Her iki tipten de yüksek zekalı kişilere raslanabilmektedir. Yüksek zeka ve yüksek yaratıcılık Atatürk, Cengiz Han; Hz Muhammed gibi tarih yapan liderlerde görülürken, düşük zeka ve düşük yaratıcılık, nörotik kriminal tipleri oluşturabilmektedir.

Genellikle insanlar genetik kalıtımlarının, çevrelerinin, eğitimlerinin, kendi deneyimlerinin, başarılarının ve başarısızlıklarının üzerlerinde bıraktığı etkiye göre her iki tipten davranış şekilleri gösterebilmektedir. Durgun ve suskun görünen insanların yaratıcı patlamalar yapabildiği, bazı flaş kişilerin de kendilerinden hiç beklenmeyecek bir pasifliğe gömülebildiği gözlenebilmektedir. Bu nedenle insanların büyük çoğunluğu dominant kültüre adapte olabilen gelenekçi-uyuşumcu tiplerdir.

Filozofik-Liberter kişilik yapısı ile, işletmelerin yaratıcı-önder yöneticileri arasındaki ilişkiler, Harward İşletmecilik Okulunda gerçeklştirilen bir araştırma ile kategorize edilmiş ve ölçeklenmiş olarak yayınlanmıştır. Levinson ölçeğine göre yaratıcı-önder yöneticiyi kategorize eden yirmi karakteristiğin n yüksek puanını toplayan özellikler aşağıdaki gibi özetlenebilir.

Ansiklopedik bir sentezciliğe sahiptir. Çevresinde gelişen olguları, farklı anlamlı bir referans çerçevesi içinde soyutlayabilir, kavramlaştırabilir, örgütleyip bütünleştirerek bir model haline getirebilir.

Çeşitli sanat ve bilim dallarından kaynaklanan ilkeleri, değerleri, kavramları ve bilgileri kendi sahalarının dışında yeniden anlanlamdırabilir ve yaratıcı bir şekilde organize edip uygulama prosedürü haline getirebilir.

Zekası yalnızca soyutlama değil, pratik olma kapasitesine de sahiptir. Kitap ve kural dışı deneyimlerden de en iyi bir şekilde yararlanabilir.

Belirsizliğe uzun bir süre katlanabilir. Uzun dönem planlarının gerçekleşmesi için telaşa düşmez. Yargılama, değerlendirme ve zamanlama gücü çok yüksektir. Davranacağı zamanı çok iyi seçer.

Otorite pozisyonları için "doğal" bir görünüm verir. Sorumluluk ve inisiyatif yüklenmede ve bunları gerçekleştirmede etkindir. sorunları stratejik açıdan ele alır. Hedefleri iyi tanımlanmıştır. Uzun dönemli planlar yapıp, bunları ısrarla ve adım, adım uygular.

Kişisel başarısından çok örgütsel başarıya önem verir. Pozisyonunun yerine başarısının sağladığı beğeniyi tercih eder. Başkalarının duygularındaki ayrıntıları algılamada duyarlıdır ve bunlara önem verir. Yönettiği sistemin ihtiyaçlarına ve sorunlarına karşı duyarlı bir şekilde yöneliktir.

İşlerin gerçekleştirilmesi sürecine doğrudan katılır. Çalışma sorunları ile sürekli ilgilidir

Otoriteye saygılıdır ve otorite sahipleri ile iyi anlaşır. Başkalarından gelebilecek bilgi, eleştiri ve işbirliğine açıktır. Önderlik rolünü kaybettiğini düşünmeden kendisinden daha bilgili ve uzman kişilere inisiyatif tanıyabilir.

Aşır bir anlatım ve açıklama yreteneğine sahiptir. Kelime ve dil bilgisi geniş kapsamlıdır. Dinleyicilerin duygularına duyarlıdır ve çabuk güven kazanır. Sıcak ve şefkatli bir mizah duygusu ile hikayeler anlatabilir. Çevresinin gerilimlerini doğal olarak azaltır.

Sürekli ve yüksek düzeyde enerjiye sahiptir. Her zaman iş için istekli durumdadır. gerilim yaratabilecek herhangi bir şeyden çekinmez ve beklenmedik aksilikler canını sıkmaz.

İyi bir tahmin yeteneği ve sezgiye sahiptir. Durumun nasıl gelişebileceğini önceden kestirebilir. Engelleri öngörür ve onları aşma yollarını araştırır. İyimserliğini koruyarak çözüm yolları bulmaya çalışır.

Kendisi ile örgüt arasındaki haberleşme ve koordinasyonu iyi sürdürür. Yüksek ahlak standartlarına sahiptir ve kendi normlarına uymayı tercih eder. Önderliği bir sorumluluk olarak görür ve aktif bir önderlik gösterir.

!980 li yılların başında işletmecilik biliminin yaratıcı-önder tipini özgün bir kategori olarak algıladığı ve kuramlaştırmaya çalıştığı gözlenmketedir. Bu çalışmalar çeşitli önderlik kategorileri etrafında sürdürülmektedir. Yakınlarının gözlemi ve kalemi ile Mustafa Kemal Atatürk bir önder olarak incelendiğinde, O' nun Yaratıcı-önder kişiliğin bütün karakteristiklerinin en seçkin örneğini oluşturduğu belirgin bir şekilde gözlenebilmektedir. Bu karakteristiklerin izlendiği örneklerin Atatürk gibi özgün ve seçkin bir kişiyi kapsamamış olması, bilimin gerçek yaratıcı-önder kişi ve kişliklere karşı dikkatsiz ve kayıtsız olduğu izlenimini uyandırmaktadır.

Yaratıcı-önder yöneticinin ilginç bir betimlemesi, düşünce tarihinin dev isimlerinden PLATON tarafından, idealize bir toplum düzeni tasarımladığı "DEVLET" isimli eserinde verilmektedir. Platon burada, ideal toplum düzeninin işlemesinin bir şartı olarak-tipik bir entellektüel idealizmi ile- FİLOZOFLARIN KIRAL OLMASINI öngörmekte ve Filozof-Kıral' ı, altıncı kitapta özet olarak aşağıdaki gibi tanımlamaktadır.

Buraya kadar olan tartışmadan yaratıcı-önder kişiliğin bilim ve felsefe tarafından ikibinbeşyüz yıllık bir perspektifte şaşılacak bir tutarlılıkla belirlendiği gözlenmektedir. Bununla birlikte Platon'un idealize ettiği filozof-kıral'ın tarihte çok gözlenen bir olgu olduğu söylenemez. İnsanlarda akıl gücü ile irade gücü, Platon'un düşündüğü gibi eğitimle bir araya gelmemekte, gelmesi de gerekmemektedir. Akıl, sevgi ve irade güçlerinin bir tarihi önderde bileşimi, tarihin bazı olağanüstü dönemlerinde, düşük bir olasılıkla gerçekleşmektedir.

Yaratıcı-önder kişilerin risk alma eğilimleri, kendilerine güvenleri, insanlara karşı şefkatleri, haksızlıklara karşı direnmeleri, kendilerini aşan güçlere karşı başkaldırmalarına yol açmakta ve bu süreç genellikle yaratıcı-önder kişilerin başarıya ulaşamadan elimine edilmesine yol açmaktadır. Osmanlı generali Mustafa Kemal'in, Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı ATATÜRK oluncaya kadar kaç savaşta ve ne şekilde savaştığı ve Türk Devrimi sürecinde Kimleri ne şekilde karşısına aldığı göz önünde bulundurulursa, ATATÜRK fenomeninin ne tür bir tarih mucizesi ve insanlığa yapılan bir armağan olduğu görülür.

Diğer taraftan ATATÜRK'ün belirgin özelliklerinden olan matematik konusundaki yeteneği (bir geometri kitabı yazmış olup, bir çok matematik deyimi kendisi Öz Türkçeleştirmiştir.) ve müziğe karşı ilgisi ve çok sesli müzik desteği kendisinin tipik bir Filozof-Kral oluşunun göstergesidir.