| YARATICI
YÖNETİCİLERİN NİTELİKLERİ
Yöneticilik
açısından yaratıcılık ve önderlik arasındaki ilişkiler, çevrelerinde yaratıcı
ve önder yöneticiler olarak tanınmış yöneticilerin düşünce ve davranış
şekillerini belirlemeyi amaçlayan ve sonuçları yayımlanmış bir araştırmada
ölçeklenmiş bir biçimde ortaya konmaktadır.(*) Bu araştırmanın sonuçları bilimde
ve çocukta yaratıcılığı inceleyen araştırmalarla ile yüksek derecede bir
tutarlılık sergilemektedir.
Buna göre insanlarda yaratıcılık ve bundan kaynaklanan
liderlik eğilimleri; kendilerini, çevrelerini, zamanı, belirsizliği, insanı, toplumu
ve tarihi nasıl algıladıkları, nasıl yorumladıkları ve nasıl tavır aldıkları
ile yakın bir ilişki içindedir.
Levinson ölçeğine göre, bir yaratıcı-önder
yöneticiyi karakterize eden özelliklerden en belirginleri aşağıdaki gibi
özetlenebilir.
Düşünsel davranış Biçimleri
:
Soyutlama :
- Farklı verileri anlamlı bir şekilde soyutlayabilir,
kavramlaştırabilir, örgütleyip bütünleştirerek bir model haline getirebilir.
- Ansiklopedik bir sentezciliğe sahiptir. Çeşitli sanat ve bilim
dallarından kynaklanan ilkeleri değerleri, kavramları ve bilgileri yaratıcı bir
şekilde organize edip bütünleştirebilir.
Zamanlama :
- Belirsizlikten tedirgin olmaz ve uzun bir süre katlanabilir. Uzun
dönem planlarının gerçekleşmesi için telaşa düşmez.
Pragmatizm :
- Zekası yalnızca soyutlama değil aynı zamanda pratik olma
kapasitesine sahiptir. Kitap ve kural dışı deneyimlerden de iyi bir şekilde
yararlanabilir.
- Yargılama, değerlendirme ve zamanlama gücü çok yüksektir.
Sonuç alabileceği zamanı çok iyi seçer
.
Duygular ve ilişkiler :
Otorite :
- Otorite pozisyonları için doğal bir görünüm verir.
Sorumluluk ve insiyatif yüklemede ve bunları Gerçekleştirmede etkindir.
Canlılık :
- Yönettiği sistemin sorunlarına ve ihtiyaçlarına duyarlı olup
bunlara canlı bir şekilde yöneliktir.
- Sorunları stratejik açıdan ele alır. Hedefleri iyi
tanımlanmıştır. Uzun dönemli planlar yapıp, hedeflerine adım adım yaklaşır.
Başarı Eğilimi :
- Kişisel önemsemeden çok örgütsel başarıya eğilimlidir.
- Yüksek pozisyonlara gelmeyi uzmanlığının ve değerinin
tanınması olarak değerlendirir. Seçilmediği durumlarda hayal kırıklığına
uğrayabilir fakat takdir heveslisi değildir.
- Örgütün başarılarını kişisel başarısı gibi benimser ve
değerlendirir
.
Duyarlılık :
- Başkalarının duygularındaki ayrıntılarmalgılamada
duyarlıdır ve bunlara önem veriri.
- Yönettiği sistemin ihtiyaçlarına duyarlıdır ve işlerin
gerçekleşmesine aktif olarak kaatılır.
- Çalışma sorunları ile sürekli olarak ilgilidir.
- Kendini örgütün ayrılmaz bir parçası olarak görür.
- İşgörenlerle karışır ve sorunları konusunda bilgi alır.
Olgunluk :
- Otoriteye saygılıdır ve otorite sahipleri ile iyi anlaşır.
- Önderlik rolünü kaybettiğini düşünmeden kendisinden daha
bilgili ve uzman kişilere geçici üstünlik tanıyabilir.
- Başkalarından gelebilecek bilgi ve eleştiri ve işbirliğine
açıktır
.
Etkileyicilik :
- Kelime ve dilbilgisi geniş kapsamlıdır. Aşırı bir anlatım
ve açıklama yeteneğine sahiptir.
- Dinleyicilerin duygularına duyarlıdır ve onların güvenini
kazanır.
- Yer ve duruma uygun hikayeler anlatarak sıcak ve şefkatli bir
mizahı ile gerilimleri azaltır.
- Standartları yüksek olduğu olduğundan eleştirilerini ve
iğnelemelerini kendisine de kolaylıkla yöneltebilir.
Enerji ve Dayanıklılık :
- Zihin ve beden olarak sürekli ve yüksek düzeyde bir
enerjiye sahiptir.
- Her zaman iş için istekli ve hazır durumdadır.
- Gerilim yartabilecek herhangi bir şeyden çekinmez ve
beklenmedik aksilikler canını sıkmaz.
Eylemsel davranışları Sezgi ve Tahmin :
- İyi bir tahmin yeteneği ve sezgiye sahiptir. Kendisi ve
örgütü için durumun nasıl gelişebileceğini önceden kestirebilir.
- Potansiyel engeller görür ve onları aşma olanaklarını
araştırır.
- İyimserliğini daima koruyarak çözüm yolları bulmaya
çalışır.
- Kendisi ile örgütü arasındaki haberleşme ve koordinasyonu iyi
sürdürür.
Tutarlılık :
- Geçmişte çeşitli şekilerde iyi sınanmış bir değerler
sistemine sahiptir.
- Yüksek ahlak satandartlarına sahiptir ve kendi normlarına
uymayı tercih eder.
- Çıkarlara ve maddi değerlere karşı eğilimi düşüktür. Bu
yoldan etkilenmesi olanaksızdır.
- Çevresinden olan beklentileri ile kendisinden olan beklentileri
arasında benzerlik bulunur. Çevresindekileri potansiyel önderler olarak
değerlendirir.Davranışları ile örnek olur.
Sorumluluk :
- Önderliği bir sorumluuk ve olanak olarak görür. Ve aktif bir
önderlik gösterir.
- Önderlik kendisi için bir amaç değil çevresine yararlı
olabileceği olanaklar sağlayan bir araçtır.
Yaratıcı Potansiyellerin Geliştirilmesi :
Her yönetim sistemi
kendini oluştuarn elemanlar üzerinde çeşitli baskı yaratır. Sistemin örgütsel
koordinasyon sorumluluklarından kaynaklanan bu baskılar yöneticiler için dahi söz
konusudur. Yönetim sisteminin bürokratik yapıda olamsı halinde baskılar daha açık
ve belirgin hale gelebilir. Yaratıcılık bir anlamda kalıplaşmış ve katılaşmış
şemalara karşı direnme yeni olmaşıklar arama eğilimi olduğundan bu arayışlar
örgüt içindeki çoğunluk ve üstler tarafından tedirginlik ve direnişle
karşılaşabilir. Bu tür davranışlar genel olarak şunlardır.
- Kişisel uyuşma zorlanır. Normlardan sapanlar kınanır.
Yenilikçi eğilimlere karşı gelenekçi normların önemi abartılır.
- Amirler otoriter bir görünüme bürünerek astlarının
egolarını önemsiz fonksiyonlar gerçekleştirdiklerini vurgulayacak bir uslup
takınırlar.
- Basit ve pratik başarılar önemsenir. Bu tür başarıların
peşinde olmayanlar kınanır.
- Elemanların güven ve düzen arama eğilimleri desteklenir.
Belirsizlik durumlarının yaratabileceği riskler abartılır.
- Özgün ve aykırı kişiliklere karşı kayıtsız ve aksi
davranılır.
Buna karşı bir yaratıcı-önder yönetici, yönetim sisteminde
bulunan gizli ve açık yaratıcıları olumlu bir şekilde geliştirebilmek için :
- Araştırıcılığı ve yenilikçiliği teşvik etmeli.
- Araştırmacılık ve yenilikçilikten doğacak olan risk ve
sorumlulukları paylaşabileceği ve sahip çıkabileceği görünümünü vermeli.
- Tartışma ve eleştiri yöneltme kararları açık tutulmalı.
- İyi bir dinleyici olmalı.
- Başarısız ve hatalı denemelerde durumunu yumuşatacak
tavırlar alabilmeli.
- Elemanlarını, merak ve ilgilerini kaydırmaya teşvik etmeli.
- Elemenalarını kendilerini değerlendirmeye ve kendilerine
karşı gerçekçi olmaya sürüklemeli.
- Elemanlarının hayal kırıklıklarını aşabilmesini
sağlayabilmeli.
- Başarısızlık ve hayal kırıklığı durumlarında gerginliği
azaltacak bir yaklaşıma sahip olmalıdır.
ENGELLEYİCİ FAKTÖRLER YARATICILIĞI GELİŞTİRİR
Burada hemen vurgulamalıyız ki yaratıcılığın
engellenmesine yol açan kusurların çok az bir kısmı, yöneticilere ve yönetim
sistemine aittir. Yaratıcılık kişinin kendi kişilik yapısından kaynaklanan bir
özellik olduğundan, çevre tarafından geliştirilebildiği halde çok az bir şekilde
engellenebilir. Yaratıcılık bir anlamda kişinin çevrenin olumsuz etkilerine
direnebilme ve onları aşabilme kapasitesi olarak da düşünülebilir. Paradoksal gibi
görünsede başka bir yönetim sistemi gerçek yaratıcı - önder kişinin
kapasitelerini uygun bir şekilde yoğunlaştırıp reorganize ederek yaratıcılığını
gerçekleştirebileceği bir ortam sağlayabilir.
(*) Harry LEVİNSON : Criteria for Choosing Chief
Executives Harvard Business Review, July - Agugust, 1980, s.113 |