Gerçekte Freud'un kendisi hiç bir zaman "karizma" terimini kullanmamakla birlikte, çok sayida tefsirci ve kuramci Freud'un lider-izleyici gibi terimleri zikretmeksizin karizmatik lider-izleyici iliskisine özellikle dikkati çogalttigini vurgulamaktadir. Daha sonraki yazarlar ise (Kets de Vries, Lindholm, Abse ve Ullman, Downton gibi), karizmanin psikolojik boyutlarinin açiklanmasinda Freud'cu kavramlardan yararlanmislardir.

Karizma olgusunu Freud'çu kavramlarla ele alan kuramcilar, insanüstü bir kahraman olarak ilahlastirilan ya da ruhani bir figür olarak tapilan bazi karizmatik liderlerin normal disi ve irrasyonel görünen etkilerini açiklamaya çalismislardir. Bu çabalarin odagi ise ilahlastirilan ya da olaganüstü olarak algilanan liderlere sahip izleyicilerin bireysel özdeslesme durumlarinin; yansitma (projection), geçmise dönüs (regresyon) ve yerdegistirme (transfer) gibi psikodinamik süreçler çerçevesinde analiz edilmesine yöneltilmistir. Dolayisi ile karizmaya psikoanalitik yaklasim, liderden çok izleyicilerin pozisyonuna agirlik veren bir görünüm tasimaktadir.

Psikoanalitik açiklamaya göre, karizmatik baglanma, izleyicilerin kisiligindeki gerilimlerden kaynaklanan karsilikli bir psikolojik degisimin gelismesi olarak görülür. Kisinin kendisini bir lider ile özdeslestirmesi, elestirel kapasitesini azaltmasi ya da tam anlamiyla boyun eger hale gelmesi gibi durumlar dogrudan kisinin benliginin kaygi, suçluluk, güvensizlik, asagilik duygusu ve/veya çeliskili duygular üreten içsel çatismalara çözüm arama girisimi ile ilgilidir. Bu baglamda karizmaya psikoanalitik yaklasimin, Shamir'in benlik kuramindaki bireysel özdeslesmeye yönelik etkileme süreci ile önemli ölçüde benzer oldugu söylenebilir.

Karizmaya psikoanalitik yaklasima göre yansitma süreci, karizmiatik liderlerin izleyicilerindeki suçluluk duygularini ve düsmanca hisleri bir dis gruba ya da figüre yönlendirmesi seklinde ortaya çikacaktir. Yine korku, suçluluk ya da yabancilasma duygusu içindeki izleyiciler kendi kimliklerini olaganüstü kisi olarak göriilen liderin kimligi ile birlestirmek suretiyle üstün olma duygularini yasayabileceklerdir. Geçmisinde baskalarina büyük zararlar vermis ve suçluluk duygusu yasayan birinin, ahlaki deger örnegi olarak algiladigi karizmatik bir dini lider ile kendisini özdeslestirip, liderinin ahlaki büyüklügünü kendinde yasatarak suçluluk duygusunu yenmesi, yansitmaya tipik bir örnektir.

Geçmise dönüs ve yerdegistirme süreçleri nisbeten birbiri ile iliskilidir. Burada kisinin geçmisinde dönmüs oldugu çocukluk dönemi ve o dönemden sonraki bireysel deneyimlerin deposu konumunda olan bilinçalti önem kazanmaktadir. Biyoanalitik yaklasim ögelerin bilinçaltina nasil depolandigini aydinlatan yerdegistirme - karsi yerdegistirme sürecinin baskalarina yansitilabilecegini vurgular.

Yerdegistirmede, karizmatik lider bireyin önceden iliskili oldugu birinin yerine geçer ve izleyicinin bilinçaltina depolanmis duygularinin kendisine yönelmesi söz konusudur. Bu gibi karizmatik liderler genellikle izleyiciler açisindan ebeveyn ile iliskiyi temsil ederler. Örnegin, genç bir kisinin istismarci otokrat ebeveyni yüzünden açik bir kimlik gelistirememesi ve bir kimlik bunalimi yasamasi durumunda, bu kisinin kendisine gipta edilecek bir ideal rolünü üstlenen karizrriatik bir çete liderine baglanmasi ve onunla duygusal bir bag kurmasi son derece olasidir. Burada, genç izleyicinin baglandigi karizmatik lideri kendi fantazi ve isteklerinin temsilcisi olarak idealize edilen bir "benlik" olarak görmesi söz konusudur.

Karsi yerdegistirme (counter-transference) ise, liderin kendi geçmis yasantisindaki insanlara yönelik duygu ve arzularini izleyicilerine transfer etmesi durumunda ortaya çikacaktir. Bu süreç izleyicilerde yogun bir özdeslesme duygusu uyandirabilir ve lidere coskusal bir baglanmaya neden olabilir.

Daha önce de vurgulandigi üzere Psikoanalitik Yaklasim, Shamir'in Benlik Kurami'na benzer biçimde, karizmatik liderlerin özellikle yetersizlik, korku, suçluluk ve sogukluk duygularini yogun biçimde yasayan ve yine, liderin duygusal ve ussal (akilci) açidan cazip görülen inanç ve fantazilerini paylasan insanlarin mevcut oldugu ortamlarda ortaya çikmasinin daha olasi oldugunu vurgulamaktadir.

Örnegin, Hitler'in karizmatik bir lider olarak yükselmesinde Almanya'da yasanan ekonomik bozgunlarin ve I'ci Dünya Savasi'ndaki maglubiyetin utancin önemli bir rol oynadigi söylenebilir. Keza, karizmatik çete ve mezhep liderleriyle özdeslesen ve onlara adeta tapinma duygulariyla baglananlarin çogunlugunun güçlü sosyal kimlige sahip olmayan ve özsaygisi düsük gençler olmasi (15-20 yas grubu), yukaridaki savi destekleyen bir diger gerçektir.

 5- Karizmaya Psikoanalitik Yaklasimin Genel Degerlemesi:

Öncedende vurgulandigi üzere, Psikoanalitik Yaklasim izleyicilerin pozisyonuna agirlik veren bir yaklasim görünümündedir. Bununla birlikte, karsi yerdegistirme süreci, liderin kendi problemlerini bir bütün olarak topluma yayan kisiler olarak algilanmasini saglar. Diger bir ifade ile karizmatik liderin problemleri, herkesin problemleri halini alir. Karizmatik liderin vizyonunda vurgulanan bu yansitilmis problemler,toplumca paylasilmasi halinde pekiserek artan bir ilgi odagina dönüsür. Liderin vizyonu yalnizca izleyicileri motive eden ebeveynsel bir figürün kavranmasinin ötesinde, karizmatik liderin izleyicilerine kendi problemlerinin farkina varmalarini hissettiren bir mesaj niteligi tasir. Daha açik bir deyisle, karizmatik lider, bir kisinin kendi problemlerini yansitan mesaji ile izleyicilerin problemlerini yansitan mesajlar arasinda bir benzerlik olmasi durumunda ortaya çikacaktir.