Acil Sağlık Hizmeti ve Ambulans Standartları

Ayhan Özsahin

 

GIRIS

Acil saglik hizmetleri, tüm saglik hizmetleri içerisinde en pahali gruba dahildir. Acil durumlarin beklenmedik yer ve zamanda meydana gelmesi nedeniyle, özel saglik hizmetleri için önemli bir finansman sorunudur. Pahali yöntem ve malzeme gerektirmesi yaninda, etik ve yasal yönden asgari standartlarin zorunlu olmasi bu hizmetlerin dikkatli planlanmasini gerektirmektedir.

Acil hasta veya yarali için üç etken önemlidir:

  1. Hastalanma veya yaralanmanin ciddiyeti,
  2. Uygun tibbi (veya cerrahi) girisimin baslama süresi,
  3. Sunulan bakim kalitesi.

Acil Servisin, hastanenin bir ayrintisi veya bagimsiz bir ünitesi oldugu seklindeki düsünceler artik terk edildi. Bugün hastane acil servisi, bölgesel acil hizmet aginin bir parçasi olarak kabul ediliyor. Bu düzenlemenin gerçeklestirilmesi için ilk kosul ise, acil bakimin finansman güvencesi. Ülkemizde Acil Hizmetler Agi olusturulmasi için gerekli alt yapi henüz olusmamistir.

Hastane acil servisinin taniminin ve kapsaminin belirlenmesi, bu hedefe uygun organize edilmesi, yasal zorunluluk olan ambulansin (bu hedefle uyumlu) kullanim alaninin belirlenmesi, gerek tibbi donanim, gerek personel kadrosu, gerekse kullanim yöntemi konularinin standardize edilmesi gerekmektedir. Belirlemelerde, hastanenin bulundugu bölgenin yapisi, diger (kamuya ait ve özel) saglik hizmetleri gibi kriterler de dikkate alinmalidir.

Bu nedenle konunun, Acil Saglik Hizmet Modeli; Istanbul’da durum; Düzenlemede dikkate alinmasi gereken özellikler seklinde gözden geçirilmesi uygun olacaktir.

TANIM VE SINIFLAMA

Organizmanin islevlerini, bütünlügünü bozan etkilere karsi gelistirilen düzeltici, önleyici yanitlarin yetersiz kalisi çesitli hastaliklarin (yaralanma) gelismesine, bunlarin tedavi edilmemesi ise yasami tehdit eden durumlarin (ölüm, sakatlanma) ortaya çikmasina neden olabilecektir.

Bazi organ ve sistemlerin fonksiyonlarindaki bozulmaya, organizmanin uzun süre tahammül edebilmesi mümkün degildir. Bu tür bozukluklara “Acil Durum” denmektedir.

Acil durumda öncelikle degerlendirilmesi gereken vital (yasamsal) fonksiyonlar: Bilinç, solunum ve dolasimdir. Bunlarda bozulma oldugu hallerde yapilacak müdahaleye yasam destegi denir. Basit tekniklerle yapilan “Temel Yasam Destegi” yeterli olmazsa, komplike cihazlar ve ilaçlarla sürdürülen “Ileri Düzey Yasam Destegi” gerekir.

Acil durumlar müdahale için gerekli süre ve müdahale sekli yönünden siniflandirilabilir:

1. Derece:

Hafif yaralanma veya hastalanma

Evde veya acil serviste basit pansuman veya (ayakta) tibbi tedavi

2. Derece:

Agir hastalanma veya yaralanma:

Donanimli ambulansla olay yerinde erken dönemde, ileri düzey yasam destegi, donanimli acil serviste tedavi

3. Derece:

Kritik Hasta veya Yarali:

Uzman Tip Merkezinde (Yanik Merkezi gibi) tedavi

 

Ayrica, sebeplerine göre acil vakalari, travma veya medikal vakalar seklinde siniflama egilimi yaygin bir uygulamadir.

ACIL SAGLIK HIZMETLERI:

Acil Saglik Hizmetleri aginin olusturulmasinda, yukarida belirtilen siniflama dikkate alinir:

1. Derece acil durumlarda, evde veya ayakta tedaviye yönelik, mevcut saglik hizmetleri dahilinde düzenleme yapilir. Genellikle günlük çalisma saatleri içerisinde, genel tedavi hizmetleri içerisinde; Dinlenme - tatil saatleri içerisinde de ayni sistemin düsük kapasite ile çalistirilmasiyla (Nöbet sistemi) gereksinim karsilanir. Bazi ülkelerde ticari taxi veya özel araçla doktorun eve ulastirilmasi yöntemine yönelik örgütlenmeler olusturulmustur.

2. Derece acil durumlarda erken dönemde ölüme neden olan 2 temel etken vardir:

  1. Yetersiz solunum (Solunum yolunun tikanmasi v.b.)
  2. Yetersiz dolasim (Siddetli kanama, kalp durmasi v.b.)

Acil hastalanma veya yaralanma durumunda, uygun tibbi girisimin erken dönemde baslatilmasi, bu gibi durumlardan kaynaklanan ölümlerin % 20 azaltilmasini saglamaktadir. Erken dönemde ölümlerin % 70’i sok nedeniyle gerçeklesmektedir.

Erken dönemin tanimlanmasinda (travma vakalarinda) “altin saat”ten bahsedilmektedir. Arastirmalarda özellikle sok riskine karsi yasam kurtarici etkinin saglanabilmesi için, girisimin ilk 4-6 dakikada baslatilmasinin gerektigi saptanmaktadir. Bu sürenin, hasta veya yaralinin hastane acil servisine ulastirilabilmesi için yeterli olmadigi açiktir. Bu nedenle, acil hallerde hastane hizmetlerinin olay yerinde baslatilabilmesi prensibine yönelik örgütlenmelere gidilmistir:

Ülkeler Acil Yardim ve Kurtarma Hizmetleri’ni: Itfaiye, Polis ve Ambulans üçgeninde organize etmislerdir. Acil durumlarda, polis olay yerinde güvenligi saglamak, gerekli adli kayitlari tutmak ve delilleri toplamak; Itfaiye, yanginla mücadele ve kurtarma islemleri (yanan binadan, kaza sonrasi sikisan araçtan v.b.); Ambulans (saglik ekibi) yasam destegini saglamak ve yaraliyi uygun hastaneye nakletmekle yükümlüdürler.

Yaralinin genellikle yapildigi gibi herhangi bir araçla nakli, bu araçta gerekli donanim bulunmadigi için son derece sakincalidir. Ambulansta bulunan tibbi donanim özellikle sokla mücadele ve travma vakasinin fiksasyonu amacina yönelik hazirlanmistir. Böylece acil vakalarin önlenebilir ölümlere karsi korunmasinin yanisira, nakledilmesi sirasinda olusan sakatlanmalarin önlenmesi de hedeflenmistir.

Acil Yardim hizmetinde temel prensip erken dönemde müdahaledir. Acil vakaya hizli ulasabilmek için sehir geneline dengeli dagitilmis istasyonlarda her an hazir bekleyen ekipler ve özel telefon hatlari organize edilmistir. Böylelikle olaya ilk tanik olan kisiden baslayip hastane acil servisine kadar uzanan bir Acil Yardim Zinciri ortaya çikmistir. Acil hasta veya yaraliya yasam kurtarici etkinin saglanabilmesi için vatandasin da rol aldigi uluslararasi bir model olan Acil Yardim Zinciri 5 halkadan olusmaktadir:

ACIL YARDIM ZINCIRI

1. Yasam kurtaran acil müdahale: Olaya ilk tanik olan kisinin ilk anda yapmasi zorunlu olan (elektirik çarpmasinda salterin kapatilmasi, baygin kisinin yanan ortamdan uzaklastirilmasi gibi) islem.

2. Yardim çagirma: Türk Ceza Kanunu’nun 476. Maddesi, yardima muhtaç haldeki kisiyi, hükümetin ilgili memuruna bildirmeyen kisinin cezalandirilacagini belirtir. Bildirim için büyük binalarda yangin zilleri, otoyollardaki telefon noktalari gibi özel olanaklarin yaninda, genel telefondan ücretsiz aramaya açik 112 No’lu acil yardim hatti kullanilabilir. Kartli telefonlar, kart olmaksizin kullanilabilmektedir. Burada dikkat edilecek husus, hasta veya yaralinin yalniz birakilmamasidir.

3. Yardim bekleme: En uygun kosullarda bile uzman yardimin gelmesi en az 5 dakika sürebilecektir. Bu süre boyunca hasta veya yaralinin yalniz birakilmamasi, (yangin benzeri) zorunluluk yoksa yerinde birakilmasi, uygun pozisyon verilmesi, basit müdahaleler (kanamaya tampon yapilmasi, üzerinin örtülmesi gibi) uygulanmasi ve en önemlisi psikolojik destek verilmesi gerekmektedir.

4. Ambulans ekibi: Doktor yönetiminde yardimci saglik personeli ve söförün görev yaptigi ekip stabilizasyon ve transporttan sorumludur. Vakanin ve bölgenin durumuna göre olay yerinde verilecek yasam destegi, nakil endikasyonu, hastane seçimi konularinda yetkilidir. Bazi ülkelerde (örnegin Almanya) acil vakalarin her hangi bir araçla tasinmalari, (araçta sokla mücadele donanimi olmamasi nedeniyle) yasaklanmistir.

5. Hastane: Hastaneye ulasan her hastanin kaydedilmesi, stabilizasyonu, hizli tani ve tedavisi veya usule uygun sevk edilmesi islemlerinden sorumludur.

 

Hastaneler acil servislerinin kapasiteleri yönünden esdeger degildir. Bu gerekli de degildir. Acil Hizmet agi içerisinde hastaneler kademeli hizmet verecek sekilde planlanir. Bunun sonucunda: Ileri tibbi tekniklerin kullanildigi komplex birimler (2. Derece acil vakalar için), ile bu birimlerde yigilmayi önlemek için, (1. Derece acil vakalar için) daha basit donanimli ara merkezler olarak iki ana sinif bulunmaktadir. Bunlar tip fakülteleri ve egitim - arastirma hastaneleri ile, daha küçük hastanelerin acil servisleri olarak olusturuldugu gibi, bu amaçla olusturulmus yataksiz kurumlar da olabilir. Ayrica belli branslarda uzmanlasmis merkezler de 3. kademede sistemi desteklemektedir. Yanik merkezi, transplantasyon merkezi, kalp-damar merkezi, pediatrik travma merkezi, pediatrik yogun bakim merkezi, dializ merkezi gibi 3. Derece acil hasta ve yaralilarin islemleri 2. Derece için olusturulmus sistemle baslar. (Kritik) vakanin durumuna göre ya direkt, veya yakindaki acil serviste stabilizasyon saglandiktan sonra hava ambulansi veya özel donanimli kara ambulansi ile konusunda uzmanlasmis merkeze (yanik merkezi, transplantasyon merkezi, kardiyoloji merkezi v.b.) nakledilmesi ile sürdürülür.

SORUNLAR

Sorunlar yukarida tanimlanan acil yardim zinciri modeli üzerinde incelenmelidir. Çünkü bir zincir ancak en zayif halkasi kadar güçlüdür.

Acil Yardim organizasyonu konusunda dünyada genelgeçer temel standartlar henüz gelistirilememistir:

1. Vatandasin Rolü:

Bazen ilk müdahaleyi kisinin (yaralinin) kendisi uygular. Dolayisiyla kisinin ve olayla ilk karsilasan kisilerin davranislari önemlidir. Davranis sekilleri ve bilgileri gelisecek olaylari belirleyecektir.

Acil durumlar beklenmedik yer ve zamanda olusurlar ve olaya ilk tanik olanlar genellikle saglik personeli degildir. Bu nedenle halkin acil yardim sistemine katilimi zorunlu olarak olusmaktadir. Deneyimler bu katilimin bazen asiri ve ileri derecede zararli (amputasyon, tasimaya bagli komplikasyonlar gibi) oldugunu, bazen de zarar verme korkusundan dolayi hiç olmadigini göstermektedir. Yararli katkiyi saglamak için halkin bilgilendirilmesi genel kabul görmüs bir düsüncedir. Halka ilk yardim egitimi verilmesi konusunda en yaygin (ve kapsamli) uygulama sürücü kurslaridir. Ancak arastirmalar (bir yillik ehliyetli kisilere uygulanan anketler) kisilerin aldiklari ilk yardim bilgilerinin % 70’ini hatirlamadiklarini göstermistir.

Suni solunum ve kalp masaji konularinda egitim almis, saglik personeli olmayan kimselerin, acil durumlarda bu uygulamadan genellikle kaçindiklari gözlenmektedir. Ayrica, saglik personeli olmayan kisilerin bu yöntemleri uygulamalari konusunda tip otoriteleri henüz anlasabilmis degildir.

Bu nedenle acil durumlarda halkin rolünü kisitli tutan (Acil Yardim Zinciri), ilk yardim için polis, itfaiye, ögretmen, turizm çalisanlari gibi gruplari daha etkin kilan düzenlemeler genel kabul görmektedir. Bu gruba verilecek ilk yardim egitimi kapsami konusunda standart gelistirilmisse de halen tartismalar bitmemistir.

Kazaya rastlandigi anda en dogru davranis sekli ancak görmek, düsünmek ve uygulamak eylemlerinin sirasi ile sukunet içerisinde yapilmasi ile gerçeklesir. Vatandasin Acil Yardim alaninda 5 konuda katkisi istenmektedir:

  1. Kaza yerinin güvenligi,
  2. Yaralinin tehlikeli yerden uzaklastirilmasi,
  3. Yardim çagrisi,
  4. Yaraliya müdahale,
  5. Yaraliya psikolojik danismanlik.

Yardim çagrisi, uluslararasi standart gelistirilmesi için üzerinde en çok çalisilan konular arasindadir. Genellikle, acil durumlarin birden fazla kurumu ilgilendirmesi nedeniyle (trafik kazasi: Polis - Itfaiye - Ambulans; Yangin: Itfaiye - Polis - Ambulans; Intihar tesebbüsü: Ambulans - Itfaiye - Polis v.b.), Amerika Birlesik Devletleri’nde, tek merkez (tek numara: 911) uygulamasi tercih edilmistir. Avrupa’da ise her üç kurumun bambaska uzmanlik konulari olmalari nedeniyle, ayri merkezleri ve telefon numaralari olmasi gerektigi düsüncesi hakimdir. Ancak Avrupa’da ambulans hizmetleri ayni ülkede birden fazla örgüt tarafindan sunuldugu için, buna bagli çesitli telefon numaralari acil yardim çagrisi için kullanilmaktadir. Avrupa Birligi’nin öngördügü ortak numara, acil saglik hizmetleri için 112’dir.

Vatandas tarafindan yapilan Acil Yardim Çagrilarina bir standart getirilmistir:

1. Olay nerede oldu?

2. Ne oldu?

3. Kaç yarali var?

4. Yaralanma tipleri neler?

5. Baska sorular için beklemede kalinmasi!

Burada hedef çagriyi yapan kisileri dogru yönlendirmek ve kisilerden dogru bilgilerin alinabilmesini saglamaktir.

2. Ambulans Hizmetleri:

Acil yardim çagrisi ve ambulanslarin sevk ve idaresi için her bölgede bir merkez (Komuta Kontrol Merkezi) bulunmasi gerektigi konusu genel kabul görmüstür. Yukarida ifade edilen, itfaiye ve polis merkezleriyle birlikte mi, yoksa ayri mi olacagi tartismalari devam etmektedir. Ancak Amerikan Modeli (tek merkez 911) Avrupa’da fazla kabul görmemektedir.

Hizmetin örgütlenmesinde esas alinacak kriter konusunda da standart yoktur. Nüfusun, veya performansin (Tüm vakalarin % 90’ina ilk 10 dakikada ulasilmasi) dikkate alindigi uygulamalar vardir.

Ambulansin yapisi, teknik ve tibbi donanimi konusunda da çok çesitli yaklasimlar bulunmaktadir. Hakim olan görüs, ambulans hizmetlerinin iki grupta toplanmasi gerektigi seklindedir:

a) Basit nakil amaçli: Stabil vakalarin acil olmayan nakli için kullanilacak, randevulu çalisan, tibbi donanimi basit olan ambulanslar;

b) Acil tibbi yardim amaçli: Hastane hizmetlerinin olay yerine ulastirilmasi prensibine dayali, ileri düzey yasam destegini erken dönemde baslatabilmek üzere her an hazir bekleyen (tam donanimli) ambulanslar.

Ancak her iki gruptaki ambulanslar, ülkelere ve hatta bölgelere (eyaletlere) göre önemli degisiklikler gösterebilmektedir. Ambulans boyutu ve donanimi açisindan, hizli nakli amaçlayan küçük seri araçlardan, içinde cerrahi operasyonun baslatilabilecegi komplike araçlara kadar gelisebilen genis bir yelpaze olusturmaktadir.

Daha çok kirsal bölgedeki ve otoyollardaki acil vakalara ulasmayi hedefleyen helikopter (döner kanat) ambulanslar, kritik vakanin uzun mesafelere tasinabilmesini amaçlayan uçak (sabit kanat) ambulanslar, deniz kiyisinda, özellikle liman kentlerinde deniz ambulanslari gibi, bölgelerin özelliklerine uygun degisik ambulans tipleri de mevcuttur.

Ayrica, Almanya’da doktoru olay yerine tasiyan özel araçlar, ambulans gerektirmeyen acil vakalara hizli doktor ulastirabilmek için hazirlanmis özel araçlar (taksi, motosiklet v.b.), büyük kazalar ve afet hallerinde birden çok hasta veya yarali tasiyabilecek ambulanslar gibi çok çesitli araçlar, acil saglik hizmetlerinde kullanilmaktadir.

Ambulansta görev yapan personel konusunda da çok çesitli düzenlemeler bulunmaktadir:

Amerika Birlesik Devletleri’nde, ambulansta doktor bulundurulmamasina karsin, Avrupa (Güney Avrupa Modeli) ülkelerinde doktor ambulansta görev yapmaktadir. Almanya gibi bazi ülkelerde de doktor ayri özel bir araçla (geçis üstünlügü olan, söförlü) olay yerine gönderilmektedir.

Amerika Birlesik Devletleri’nde, Paramedik Acil Tibbi Teknisyen (P-ATT), ambulansi kullanma, hasta tasima görevlerinin yanisira, intravenöz tedavi, havayolu açma, kardiak moniterizasyon ve defibrillasyon gibi ileri yasam destegi verebilecek düzeyde yetkili olarak çalismaktadir. Böylece ambulansta doktor, söför gibi diger personel giderinden tasarruf saglanabilmektedir.

Avrupa ülkelerinde doktor ve söför yaninda, birden fazla (egitimi acil tip konusunda yogunlasmis) yardimci saglik personeli görev yapmaktadir.

3. Hastane

(Özel) hastane, 24 saat 7 gün hizmet üreten bir ticari kurulustur. Kalifiye insangücü, yüksek teknoloji gerektirdigi gibi, kullanilan malzeme, bakim, onarim gibi gereksinimleri özellik arzeder ve yüksek isletme giderine neden olur. Ayrica hizmet alanindaki hizli gelisme, yüksek yenilenme (donanim, insangücü) giderlerini zorunlu kilar.

Öte yandan dünyada saglik alaninda genel finansman darbogazi yasanmaktadir. Bu kapsamda hastanelerin giderleri yüksek kuruluslar olmalari, bir çok problemi beraberinde getirmektedir. Hastaneler giderlerini azaltmak için: 'Hasta Yatis Sayisini' ya da 'Hasta Yatis Süresini artirarak yatak doluluk oranini artirmaya çalismakta ve hastane kapasitelerini düsük tutarak giderleri kismaya çalismaktadirlar. Acil Saglik Hizmetleri’ni negatif etkileyebilecek olan bu durum, özellikle toplu olaylarda bos yatak bulunamamasi yoluyla, hasta nakillerinde problemlere neden olabilmektedir. Saglik hizmetlerinin toplumsal ve politik baskilara maruz kalmasina neden olan bu sorun, hastanelerin bos acil yataklarinin sayilarini düzenli bildirmesi ile palyatif olarak çözümlenmeye çalisilmaktadir.

ISTANBUL’DA ACIL SAGLIK HIZMETLERI

Istanbul’da, 15 milyon nüfuslu bir metropolün tüm saglik hizmet gereksinimi karsilanmaktadir. Diger yandan çesitli nedenlerle sehirde bulunan veya geçmekte olan kisilerle, Türkiye’nin ve bölge ülkelerinin, çözümü bulunamamis vakalari ve daha iyi hizmet talep eden kesimlerine de hizmet sunulmaktadir.

Ülkede geçerli yasal düzenleme ve hizmet sunulan kesimin çesitliligi, saglik hizmetlerinde karmasik bir yapiyi dogurmustur. Genelde, bu yapi içerisinde her soruna ve ekonomik kapasiteye uygun çözüm üretilebilmekteyse de, özellikle acil saglik hizmetleri bu yapidan olumsuz etkilenmektedir.

Yukarida açiklanan genel sorunlar yaninda, sehrin yapisindan kaynaklanan özel sorunlar bulunmaktadir. Istanbul’da her iki sektör (kamu ve özel) oldukça iyi örgütlenmistir. Saglik Bakanligi, Sosyal Sigortalar Kurumu ve Tip Fakülteleri kaliteli hizmet sunan egitim ve arastirma hastanelerine sahiptir. Özel sektörde de bu kaliteye ulasan (daha yüksek konfor sunan) hastaneler bulunmaktadir.

Ancak özellikle, saglik hizmetinin finansmani alanindaki farkliliklar, saglikli bir sevk sisteminin olusturulmasini engellemektedir. Bu durum, acil vakanin agirligina dayali siniflandirilmasiyla uyumlu bir örgütlenmeyi ileri derecede güçlestirmektedir.

Yukarida açiklanan sorunlarin yanisira diger sebeplerin de katkisiyla, sehirde halen 3 ana grupta toplanan Hastane öncesi acil yardim örgütlenmesi bulunmaktadir:

1.Avrupa Birligi’nin önerdigi Acil Yardim hattini (112 No’lu Telefon hatti) kullanan Saglik Bakanligi’na bagli Acil Yardim ve Kurtarma Hizmetleri, 23 istasyonda, 26 ambulansla 24 saat 7 gün kesintisiz hizmet sunmaktadir.

2.Normal telefon abonesi hatti ile halka hizmet sunan, ayrica itfaiye ile birlikte yanginlarda görev yapan, Büyüksehir Belediyesi’ne bagli Acil Yardim ve Cankurtarma Hizmetleri, göndüz 16, gece 8 ambulansla hizmet sunmaktadir.

3.Özel sektörde, çesitli sirketler, özel klinik ve hastaneler araciligiyla, birbirinden bagimsiz çok sayida (ve çesitte) ambulansla hizmet sunmaktadir.

Özel ambulans hizmetlerine standart getiren yönetmelik, acil yardim amaçli, ve acil olmayan hasta nakil amaçli ambulans farkliligini içermemektedir. Böylece yasal, sosyopolitik ve ekonomik sebeplerle, bir yandan halen acil yardim hizmeti sunan kurumlar ile ambulansi olup ta böyle bir örgütlenmeye gitmemis kurumlar (S.S.K., ilçe belediyeleri v.b.) arasinda gerekli koordinasyon kurulamamaktadir.

Ambulans hizmetlerindeki bu sorun, Itfaiye, polis gibi kurumlarla da yeterli koordinasyonu önlemektedir.

Halen Saglik Bakanligi, kullanilan ambulansin donanimi, egitimli ve deneyimli personeli (Doktor, hemsire söför), ve tek merkezden (Komuta Kontrol Merkezi) sevk ve idare edilen sistemi ile uluslararasi standarta yakindir.

Saglik örgütlenmesindeki çesitlilik, hastanelerdeki acil hizmetleri de olumsuz etkilemektedir. Acil servis standarti için yasal düzenleme yetersizdir. Standartta ve finansman yöntemindeki farkliliklar, sevk zinciri kurulmasini önlemektedir. Ayrica hastanelerde olagandisi durumlara yönelik örgütlenme de yetersizdir.

3. Kademede devreye girecek merkezler (Yanik merkezi, transplantasyon merkezi v.b.) ya yetersizdir, ya da hiç yoktur.

Sonuç olarak, hastane öncesi acil hizmetlerde sayisal yetersizligin yaninda, merkezi koordinasyon da eksiktir. Çok farkli standartlarda hastane ve dispanser acil servisleri bagimsiz hizmet üretmektedir. Terminal hastane (uzman merkezler) yetersizdir. Her acil vakanin hizli ve yeterli hizmet alabilmesi için finansman güvencesi olusturulamamistir. Bu alanda uzmanlasmis insangücü yetersizdir.

ACIL HIZMETLER ORGANIZASYONU

AMAÇ:

Acil hastalanma veya yaralanma hallerinde, Uzman Tibbi Müdahaleyi en erken zamanda baslatmak, gerekiyorsa en uygun merkeze, dogru sekilde nakli saglamak ve bu sekilde acil durumlara bagli ölümleri ve sakatlanmalari en aza indirmektir.

Gereginde yataga bagimli olup, hastaneye götürülmesi güç olan hasta ve yaralilarin evde bakimini saglamak üzere de hizmet verilebilir.

Telefonla yardim talep eden hasta, sorununa uygun müdahale belirlenerek yönlendirilir. Seçenekler Acil Doktor, Acil Müdahale Ambulansi, Hasta Nakil Ambulansi, Telefonla danismanlik, Acil Merkez, Nöbetçi Eczane veya Hastane adresi bildirimi seklindedir.

1. Acil Doktor:

Olay yerine sadece doktor gönderilmesinin yeterli olacagi durumlarda; Ambulansin gecikmesi olasiliginda, gerekli tibbi müdahaleyi daha çabuk baslatmak ihtiyaci olustugunda; Olay yerine gönderilen ambulansin uzman doktor, özel ilaç veya tibbi ekipman ihtiyaci ilettigi durumlarda kullanilir. Ayrica her seferinde hastaneye götürülmesi sakincali olan, yataga bagimli hasta ve yaralilarin uzun süreli bakimlarinda kullanilabilir. Kullanim, Komuta Merkezi kontrolünde olur. Merkezle iletisim olanagi olan, uygun pratik araçta, tasinabilir donanimli doktor görev yapar.

2. Hasta Tasima Araci:

Acil müdahale gerektirmeyen hastalarin basit naklinde kullanilir. Randevular Komuta Merkezi’nce düzenlenir. Gereginde (salgin hastalik, büyük kazalar...) ilaç, tibbi malzeme ve personel takviyesi ile Reanimasyon araci yerine de kullanilabilir.

3. Cankurtaran Araci:

Hastane hizmetlerinin olay yerinde baslatilmasi amaciyla kullanilir. Her türlü acil hastalanma ve yaralanmada ileri düzey yasam destegi saglanabilir (Reanimobil). Kullanim, Komuta Merkezi kontrolünde olur. Olay yerinde ve hastaneye nakil sirasinda yolda, tibbi müdahaleyi kararlastirip uygulamak araçta görevli Doktorun yetki ve sorumlulugudur.

4. Deniz Ambulansi:

Deniz, göl kiyisinda bulunan yerlesim yerlerinde, Limanlar, Hudut ve Sahiller ile ilgili mevzuat hükümlerine uygun olarak, Komuta Merkezinin kontrolünde faaliyet gösterir.

5. Hava Ambulansi:

5.a. Döner Kanat:

5.b. Sabit Kanat:

Komuta Merkezinin kontrolünde, Sivil Havacilik Kurallarina uygun faaliyet gösterir. Olay yerine Doktorun hizli ulastirilmasi, kirsal bölge ve otoyollardaki acil durumlarda, ayrica kritik hastanin uzun mesafe naklinde kullanilir.

HASTANE ACİL SERVİSLERİNİN ORGANİZASYONU

Bu geniş kapsamlı konu ayrıca incelenecektir.

KAYNAKLAR

1.Acil Hasta ve Yaralinin Bakimi Nakledilmesi, Amerikan Ortopedik Cerrahlar Akademisi, 1997.

2. Müller S. Acil Tip, 1995.

3. Çalangu S, Güler K. Acil Dahiliye, 1995.

4. Kihtir T.Travma Cerrahisi.

5. Ege R. Kaza Hastalik ve Yaralanmalarda Ilk ve Acil Yardim, 1995.

6. Çinar Y. Bir Acil Servis Ünitesinin Planlanmasi ve Tasarlanmasi Için Ipuçlari, Modern Hastane Yönetimi, 1, 38, 1997.

7. Principles of EMS Systems, American College of Emergency Physicians, 1994.

8. Handbuch für den Sanitaetsdienst, Deutsches Rotes Kreuz, 1994.

9. Gorgass, Ahnefeld. Rettungsassistent und Rettungssanitaeter, 1993.

10. Rossi, Dobler. Notfall Taschenbuch, 1993.