Genel Değerleme

Sonuçda bakıldığında , harp meydanlarından çok uzaklarda , masa başlarında birilerinin , bilgisizce ve bilinçsizce , politik kaygıları hatta kaprisleri yüzünden , binlerce gencecik insanın hayatlarını  , çok kötü koşullar altında kaybettiğini görüyoruz. Gelibolu savaşlarının ve birleşik güçlerin başarısızlığının gerek  ülkeler gerekse de  dünya   çapında askeri  ve   politik    sonuçları   göründüğünden de büyüktür.   Müttefikler Rusya ve Romanya ile tüm bağlantılarının kaybederken  Osmanlı Devleti Rusya'ya ve Mısır'a doğru güç yöneltme olanağına   kavuştu. Birleşik kuvvetler Selanik'e neredeyse 750.000 , Mısır-Kudüs   bölgesine 250.000 asker ayırmak zorunda kaldılar.ANZAC'lar da büyük oranda Fransa' ya yollandı. Çarlığın yıkılma yolu kesin olarak açıldı. Osmanlı Devleti iyice bitap düşüp ölümünü ama dolaylı olarak da  Türkiye   Cumhuriyetinin  doğumunu hazırladı.  Mustafa KEMAL tüm askeri ve politik kişiliği ile ortaya çıkarken Enver paşa da kendi yolunu belirliyordu.   Lord Kitchener prestijinden o kadar kaybetti ki ,yenilgiden kısa bir  süre sonra , Hampshire gemisi ile  batıp   boğulmasının  adını  iyice   karalanmaktan kurtardığı bile söylendi. Churchill ' in politik konumu  da - en azından belli bir süre - sarsıldı. Kaybettiği 1923 seçimlerinde bile , mitinglerinde ; "Dardanel ' den ne haber ? " diye bağırılıyordu.

Kayıplar

3 Kasım 1914 Bombardımanı

3 Kasım 1914 günü şafakla beraber 4 İngiliz Gemisi saat 06.00'da 11 dakika Boğazın girişinibombaladı ve Türkler karşılık verdi ve 150 kayıp verdiler.

18 Mart 1915 günü

18 Mart 1915 günü Boğaz Muhaebesindeki, İngilizler ve Fransızların toplam kaybı: 800 ölü.

25 Nisan - 28 Nisan Arası

seddülbahir Bölgesinde:. 25-28 Nisan arası İngilizlerin kaybı ise: 29. Tümenin yarısı ölmüştür. Sayı itibarıyle 187 subay ve 4.266 er sayılmışıtır.

28 Nisan ve 8 Mayıs arası

seddülbahir Bölgesi -   1-2 Mayıs savaşlarında Fransızların kaybı 2.000 ölü idi. 6-8 Mayıs İkinci Kirte savaşlarında Fransız ve İngilizlerin toplam kaybı: 6.500-7.000 civarı idi.

Haziran 5 Temmuz Arası

Seddülbahir Bölgesi 4 Haziran Savaşlarında: İngiliz ve Fransızların toplam kaybı: 4.500 kişi. Fransız yazar Roue ise Fransızların 2.031 ve İngilizlerin 6.000'e ulaştığını yazar. 

20/21 Haziran 83 Rakımlı Tepe Savaşları

Seddülbahir Cephesi 28 Haziran günü

Temmuz- 6 Ağustos Arası: Seddülbahir Bölgesi

   .

12/13 Temmuz Kirevizdere Muharebelerinde ise

Kuzey Grubu Kanlısırt ve Conkbayırı Savaşlarında

19 Mayıs taarruzunda:

6/10 Ağustos arası Conkbayırı Dolaylarında

SONUÇLAR

Türk Tarihi Açısından Sonuçları

Evrensel yönüyle, Türk İstiklal Savaşı'nın bir öncüsü ve Türk'ün ünlü ordular karşısında direnç ve dayanma gücünün en belirgin bir göstergesi olmuştur. Rusların asırlar ötesinden gelen sıcak arzularının öldürülmesi de bizim için büyük anlam taşır.

Yetişkin İnsan kaynaklarının Erimesi

3- Olumsuz açıdan, 100.000'den fazla "Öğretmen, Mülkiyeli, Tıbbiyeli ve Türk Ocaklarından yetişmiş aydın" erimiştir. Yani Çanakkale Savaşları Türk Milletini ileriye taşıyacak eğitilmiş kadroların erimesi: O günün şartlarında Beyin Takımı denilen ve küçümsenmeyecek sayıları bulan bu gibi kayıpların ve özellikle Kurtuluş Savaşı'ndan sonraki yıllarda, alabildiğine hissedilmiştir. Atatürk'ün başlattığı devrimler ve buna bağlı olarak reformların, kitleler yaygınlaştırıp maledilmesinde hayli sıkıntılar yaşanmıştır. Günümüzdeki siyasetin yozlaşması da Çanakkale Savaşları ile irtibatlıdır. Kısacası yabancıların tabiriyle "Çanakkale Savaşları Türk Ordusunun ve dolayısıyla Türk Milletinin çiçeğini yiyip bitirmiştir." Aynı sıkıntıya İngiliz ve Fransızlar da yaşamışlardır.

Askeri Sonuçları

1- 18 Mart Deniz Zaferi ile İngiliz-Fransız Donanmalarının Boğazı geçip, İstanbul'u işgal etme planları bozulmuştur.

2- Bu defa gene Kara Savaşlarında: Türk askerlerinin hiç sarsılmayan mücadele azim ve direnişiyle karşılaşan İngiliz ve Fransızlar, daha fazla dayanamayıp yarımadayı terke mecbur kalmaları: Onların prestijini sıfırlarken: Türk Ordusunun, Balkan Savaşı'nda sarsılan prestijini ihya etmiştir.

3- boğazın açılması, Rusya'yı yalnız silah ve malzeme yardımından yoksun bırakmakla kalmamış aynı zamanda yarım milyonu bulan İngiliz ve Fransız askerlerini bu cepheye çekerek "Alman Cephesinden uzakta tutmuş ve Almanya'nın Doğu Avrupa cephesindeki harekatını kolaylaştırmıştır".

4- Çanakkale Cephesi, Deniz ve Kara Harekatlarıyla birlikte incelendiğinde: İngiltere ve Fransa'nın bir yıl boyunca Gelibolu Yarımadası'nda yarım milyondan fazla büyük bir ordu bulundurması vu bunun da % 50 sini kaybetmiş olmaları: Savaşın genel gidişatını etkilemiştir.

5- Bir ay içerisinde Marmara'ya ve İstanbul'a ulaşabileceği "Hesabı içinde bulunan Birleşik Filo, Çanakkale'nin çetin ve hatta akılalmaz savunması karşısında, büyük bir felaket yaşamış ve sonuçta yenilgiyi kabullenmek mecburiyetinde kalmıştır". Bunun için bir çok Batılı yazar "Çanakkale geçilmez" ve "Gelibolu Yenilgisi" ve "Gelibolu Yenilgisinin Destanı" adlı eserler yazmışlardır. Kitapların içindeki başlıklar ise daha enteresandır:"Bozgun", "Kaçış", "Açmaz" vs.

Siyasi sonuçlar

1- Gelibolu Yarımadası'nda elde edilen zafer, Türk Milletinin askeri ve siyasi heyecanını harekete geçirdiği ve "Çöküntü Dönemini Yaşayan ve Can Çekişen Bir İmparatorluk içinde hala kahraman bir milletin varlığını" yeniden ortaya koymuştur. Osmanlının da en son ve tarih içinde en büyük zaferi olmuştur. Siyasi ve askeri paylaşmayı önlemiştir". Kısacası "Çanakkale'de ölmesini bilenler, Türk Milletinin tarihten silinmesini önlemiş ve ebediyen var olacağını ıspatlamıştır".

2- Şayet "Türk Savunması aşılabilseydi ve Boğaz geçilebilseydi, savaş kısa sürede sona erer", Rus İhtilali patlak vermez, böylece "Müttefikleriyle birlikte zaferi paylaşmakta gecilmeyecek olan Rusya, daha işin başında İstanbul'u işgal etmiş ve Deli Petro'dan bu yana izledikleri, Ilık Denizlere Ulaşma " siyasetlerini gerçekleştirmiş olurlardı. Çanakkale Savaşları buna da mani oldu.

3- böylece Birleşik Filonun Boğazda uğradığı yenilgi, İngiltere ve Fransa'nın prestijini sarsmış ve özellikle İngilizlerin "Denizlerdeki tartışılmaz üstünlüğü imajını ortadan kaldırmıştır". Bu da obların sömürgelerindeki bağımsızlık ve ösgürlük akımlarının doğmasına ve dolayısıyla Dünya Siyasi Haritasını değiştiren bazı gelişmelere sebep olmuştur. Yani Çarlık Rusya yıkılırken: Güneş Batmayan Büyük Britanya İmparatorluğu'nda da "ilk yarayı açmış oluyordu". Böylece sömürgecilik siyasetinin çöküşü hızlandırılmıştı. Hatta Avustralya ve Yeni Zelanda gibi o zaman iki İngiliz Dominonu, deniz aşırı ülkelerin uyanmasına bile Çanakkale savaşları sebep olmuştur. Gelibolu yarımadası'nda kimin için ve niçin dövüşmüşlerdi? Sonradan ve savaş zamanında anladılar ki: bir hiç uğruna ölüyorlardı ve öldüler.

4- "Aylarca gece ve gündüz dövüşen iki hasım ordu askerleri arasında, belki de savaşın kaderini paylaşmanın getirdiği bir yakınlaşma ve dostluğun gözlenmesi olmuştur. Sonra "bu durum, savaş sonrası ülkeler arasındaki siyasi ilişkileri de olumlu yönden etkilemiş, Avustralya ve Yeni Zelanda ile dostlukların oluşmasında etken olmuştur". Günümüzde ise sözkonusu yakınlaşmalar daha ileri düzeye gelmiştir. 1994/ Gelibolu Yarımadası Büyük Yangını münasebetiyle Çanakkale'ye gelen Avustralyalı Prof. Gary Leonnard Çanakkale'ye savaşmak için gelen dedesi William Edward ve tüm Avustralyalılar adına özür diledi ve "Emperyalizmin getirdiği, bu savaş Gelibolu'da birçok insanın ölmesine sebep oldu. Emperyalizmin getirdiği savaşlara karşıyım", 47 yaşındaki Botanik Profesörü Gary Leonnard Yarımadanın ağaçlandırılması için sürdürülen çalışmaya destek vermek için burada bulunan ve 10 Eylül 1998'de vefat eden Türkiye'nin En Yaşlı Gazisi Hüseyin Kaçmaz'ın oğlu Turgut Kaçmaz'ın elini sıkarak "buraya gelip de elinizi sıkmaktan gurur duyuyorum" dedi, kısacası Çanakkale savaşlarının anlam ve önemini kavramak insanlık tarihinin gelişmini kavramaya da ışık tutmaktadır.

Ekonomik Sonuçları

Boğazların açılması halinde: Ruslara ulaşılacak ve Rusya ile dış alım-satım başlatılacak. Böylece Ruslar ekonomik dengesini koruyabileceti. Sonra da müttefikler Rusya ve Romanya'dan buğday alımı yapacaklar ve Rusya'ya para akışını sağlayacaklardı. Ama boğazların geçilememesi: bu ekonomik planı öldürdü. Bundan sonra da Çarlık İmparatorluğu'nun cenaze namazı kılınıp, defnedilmiştir. Sonra Kara Deniz'de toplanacak olan çeşitli devletlere ait ticaret gemilerinden de istifade edilememiştir. Yani Boğazlar kapalı olunca: Tuna Yolu da kapalı kalmıştır. Savaş da iki yıl uzamıştır. Bu itibarla İtilaf Devletlerinin ekonomilerinde sıkıntılar yaşanmaya başlamış ve bu durum özellikle Rusya'yı bunalıma sürüklemekle kalmamış, Çarlık Rejimini de yıkmıştır. Böylece Rusya savaş dışı kalmıştır. Tabii ki bu da Türk Devletine büyük bir nefes aldırmıştır.