Gelibolu Harekatı 1915 ve Sonuçları

Doç. Dr. Kutlu MERİH
EYLEM Stratejik Yönetim Uzmanı

Sonbahar hareketsizliği ve Müttefiklerin Çekilmesi

Sonbahar hareketsizliği ve Cephelerin Kilitlenmesi

Yağmurlar.... Sert bir sonbahar... Aralık ayının 10. kadar süren boğuşma ve didişme. General Mustafa Fevzi'nin Anafartalar Grup Komutanlığı'na getirilmek ve kendisinin 16. Kolordu Komutanlığı'na atanmak istenmesi, Miralay Mustafa KEMAL'i istifa etmek durumunda bıraktı. Maresal Von Sanders O'nun hizmetini düşünerek kendisine sağlık istirahati verdirdi. Albay Mustafa KEMAL de İstanbul'a gitti (10 Aralık 1915).

25 Nisan 1915 de çıkartma başladığında birleşik kuvvetlerce planlanan ve umulan 10 gün içinde Çanakkale boğazının ele geçirilmesi idi. Sonra donanma rahatça İstanbul önüne gelecek ve savaş bitecekdi. Planlanan süreye yeni 10 günler, 100 günler eklendi , ilk çıkan yaklaşık 70.000 kişiye yeni 70.000 ler eklendi ve sonuç hiç ..... General Hamilton sürekli yeni kuvvetler istedi , yeni yerlerden yeni saldırılar denedi , yeni komutanlar geldi ve sonuç hiç..... Bu arada diğer savaş bölgelerinde de ( Fransa , Rusya ) birleşik kuvvetler için durum pek parlak görünmüyor , buralarda da sürekli yeni kuvvetlere ve malzemeye gereksinim ortaya çıkıyordu. Ve artık Londra' da Çanakkale'den çekilme gereğinden söz edilir olmuş , general Hamilton' un başarısına olan inanç sönmüştü.Yine de Deniz kuvvetleri   boğazın tekrar zorlanması yönünde oldukça da güçlübir eğilim içinde idi. (Amiral KEYES)

Hamilton bir çekilme girişiminde asker ve malzemenin en az yüzde 50 sinin kaybedileceğini ileri sürüyordu. Bu dönemde Bulgaristan' ın da Sırbistan'a harp ilan etmesi olayların gidişini değiştirdi. Yunanistan Bulgar saldırısından korkarak yardım istedi ve birleşik kuvvetler Selanik' e asker yolladılar. Böylece Çanakkale ya kara savaşları için yollanabilecek son askerlerden de ümit kesildi.

15 Ekim'de olabildiğince nazik bir üslupla General Hamilton görevden alındı ve yerine General Sir Charles Monro atandı. 18 Ekim'de İan Hamilton bölgeden ayrıldı. General Monro gelene kadar yerine    Birdwood vekalet edecek ve bu arada Çanakkale savaşının kaderine karar verilecekti.

9 Kasım da Lord Kitchner gelerek bölgeyi gezdi durumu gördü. 22  Kasımda  Anzak ve Suvla bölgelerinin        ( ama Helles'in değil ) boşaltılması ciddi olarak düşünülmeye başlanmıştı. Rus ve Fransız  yetkililerinin  Selanik 'e yığınağı tercih etmeleri ile bu bölgelerin boşaltılması kesinleşti.

Müttefiklerin Çekilmesi

İngiliz Harp Kabinesi 7 Kasım 1915'te Çanakkale'yi boşaltma kararı vermişti. Nihayet, 8 Aralıkta - sözde çekiliş gizlenerek - hazırlıklar için talimat verildi.  Anzak ve Suvla ( Arıburnu ve Anafartalar) bölgelerinden 80.000 insan , 5000 hayvan , 2000 araç ve 200 den fazla top boşaltılacaktı.

Çekilmenin Türklere farkettirmeden yapılması kayıpların az olması açısından çok büyük önem taşıyordu. Planlar ,   Aspinall ve White tarafından hazırlandı ; 25000 kayıp göze alınıyordu.    Ve 12 Aralık 1915 de asker de haberdar edilerek çekilme resmenbaşladı.

Gündüzleri askeri etkinlik her zamanki gibi sürdürülüyor - gibi yapılıyor - geceleri ise ayaklarına paçavra sarılmış askerler siperleri yavaş yavaş boşaltarak büyük sessizlik içinde gemilere  binip gidiyorlardı. İngilizler geceleri yaptıkları taciz atışlarını yavaş yavaş azaltarak gece sessizliğine de alışkanlık oluşturdular.

En öndeki siperler son ana kadar korunacak ara bölge  ve sahiller farkettirmeden boşaltılacaktı.

Kandırma için kukla askerler ; Su ile çalışan mekanizmalarla kendi kendine ateş edip siperler dolu imiş duygusu yaratan tüfekler kullandılar. Bu tüfekler tüm askerler çekildikten sonra bile bir müddet ateş ettiler  ve özellikle  bazı yerlerde , Türklerle düşman siperleri arasında sadece 10 metre olan Anzak bölgesinde çok yanıltıcı oldular.

Bunlara benzer pek çok  görsel hile kullanıldı. 15 Aralıkta boşaltma hızlandırıldı ve 18 -19 Aralık gecesi yapılacak son seferlerle kalan 20.000 kişinin çekilmesi planlandı.  Gece 22:00 de ANZAC bölgesinde sadece 1500 kişi kalmıştı ve herkes çekildikten sonra patlamak üzere Conkbayırı altına açılan bir lağıma bir ton patlayıcı yerleştirilmişti. Sabaha karşı 5.10 da Anzak ve Suvla bölgelerinden tüm İngiliz ve ANZAC askerleri boşaltılmıştı. Son sandal uzaklaştı ve lağım patladı. Aynı anda Suvladaki götürülememiş malzemelerin  deposu da patladı ; Türk askerleri yamaçlardan koşup geldiler ama kimseler kalmamıştı..   İlginçtir ki 20 Aralıkta ciddi bir Türk saldırısı planlanıyordu..

İngilizler hiç düşünmedikleri şekilde tamamen kayıpsız çekilebilmişlerdi. ANZAC  ve Suvla' dan sessizce çekiliş Türkler için gerçekten şaşırtıcı oldu ve tüm dikkat Seddülbahir bölgesine verildi çünkü birleşik kuvvetin buradan da çekileceği ortaya çıkmıştı. Bu yöredeki birleşik kuvvetler gerçekten de hiç olmadıkları kadar tehlike altında idiler artık. Diğer bölgelerden Türk askeri kaydırıldı, Bulgaristanın savaşa girmesi ile Almanyadan rahatça malzeme gelebiliyordu hatta bir Avusturya-Macaristan makinalı tüfek takımı bile geldi. Bölge çabuk boşaltılmaz ise İngilizler zorla denize döküleceklerini anladılar.

Ocak başında bölgenin boşaltılması kesinleşti. Helles bölgesinden de 5 gün içinde 35.000 asker, 4000 hayvan , yüzlerce araç ve top boşaltılması planlandı ve diğer bölgelerdeki gibi büyük sessizlik içinde , çeşitli yanıltmalarla ve gündüzleri herşey olağanmış gibi davranılarak boşaltma yapıldı. Önce Fransızlar gitti. En büyük tehlike en öndeki siperlerde bulunanlarda idi çünkü arkalarındaki siperlerde çok az asker kalmıştı ve bu kez İngilizleri ellerinden kaçırmamak için Türkler de titiz ve atakdılar. 7 Ocak 1916 günü büyük bir Türk saldırısı gerçekleştirildi ancak geri püskürtüldü. Alman kaynaklar Türk askerinin ilk defa çok istekli saldırmadığından söz etmektedirler. Nedeni , bu saldırının  artık Vatanı korumak amacından çok , zaten yenildiğini kabul etmiş gitmeye hazırlanan bir düşmanı arkadan vurmak gibi görüldüğü biçiminde yorumlanmıştır.

8-9 Ocak gecesi son kalan yaklaşık 7000 kişi boşaltıldı. Bir komutanın siperde unuttuğu çantasını araması ile kaybedilen süre de hesaba katılırsa sabaha karşı saat 3.45 de Hellesde İngiliz kalmamıştı. Son sandal kıyıdan açıldıktan 10 dakika sonra patlayıcı yerleştirilen depolar havaya uçtu. Türkler hücum ettilerse de - bu sefer dikenli tel engelleri , bubi tuzakları yetişmelerini daha da zorlaştırmıştı - yine kumsallar bomboştu.

Birleşik kuvvetlerin Gelibolu macerası , Türklerin gerçek anlamda göğüslerini Vatanlarına siper etmeleri sonucu , büyük bir hayal kırıklığı ile son bulmuştu .

Bu macerada , tüm tarafların askeri otoritelerince kabul edildiği gibi Birleşik kuvvetlerin olağanüstü başarısı çekilmeleri (!!) oldu.    

Düşman, kuvvetlerini Selanik ve Sina'ya aktardı, kuvvetlerimiz ise haftalar geçtikten sonra doğu Cephesi'ne ve Suriye'ye kaydırıldı.